Trong khi cơ quan xây dựng luật chỉ ra nhiều bất cập của luật cũ, từ đó khắc phục ở luật sửa đổi; thì cơ quan giám sát lại chưa thống nhất và "bắt lỗi" không ít hạn chế trong luật sửa đổi mới xây dựng.

Nhiều bất cập nên phải sửa đổi

Theo các chuyên gia, một trong những vấn đề nổi bật của 2 luật trên là chậm sửa đổi những bất cập trong thời gian dài. Những hạn chế này tích tụ lâu năm nên gây ra những khó khăn, níu chân phát triển của DN trong hoạt động kinh tế.
 
Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh trong các tổng kết 2 luật đã thừa nhận: Tại Luật Thuế TNDN có tới 4 khoản chi không hợp lý. Bên cạnh đó, dù có tới 14 loại chi phí nhưng vẫn không bao quát hết được.

Cùng với bất hợp lý xung quanh việc quy định cứng nơi nộp thuế, phức tạp hoá biểu thuế luỹ tiến từng phần đối với bất động sản (BĐS), Luật Thuế TNDN còn ưu đãi tràn lan và nhiều mức thuế suất. Điều này dẫn đến tình trạng mỗi DN, mỗi cơ quan thuế có cách hành xử khác nhau. Thế nhưng, chính sự ưu đãi lại tạo ra những kẽ hở để DN lách luật.

Từ những bất cập này năm 2007, rào cản về thuế TNDN chiếm tới 25% các vụ khiếu nại và thắc mắc. Cuối cùng, do chậm cải tiến nên thuế TNDN của VN vào hàng cao trên thế giới và khu vực với mức thuế suất 28%; đây là rào cản DN nước ngoài đến với VN.

Tương tự đối với Luật Thuế GTGT, vì chậm cải tiến nên ngoài việc bỏ sót đối tượng tính thuế thì việc có tới 3 mức thuế suất cũng khiến việc thực hiện trở nên phức tạp. Thậm chí, luật này còn bộc lộ sự không phù hợp với Luật Quản lý thuế đã thông qua tháng 7.2007. Đặc biệt, chính những quy định có nhiều lỗ hổng nên trong thời gian dài, hàng ngàn vụ trốn lậu, trục lợi hoàn thuế GTGT đã xảy ra khiến nhà nước và bản thân DN thiệt hại rất lớn.

Nhưng sửa đổi vẫn nhiều hạn chế

Tán thành việc sửa đổi là rất cần thiết, song tại Báo cáo thẩm tra dự án Luật Thuế TNDN sửa đổi do Chủ nhiệm UB Tài chính - ngân sách QH Phùng Quốc Hiển trình bày vẫn chỉ ra nhiều hạn chế.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh trong các tổng kết 2 luật đã thừa nhận: Luật Thuế TNDN có 4 khoản chi không hợp lý.

Điểm chung nhất là báo cáo cho rằng luật chưa rõ ràng và chưa sát thực tế. Chính vì thế, chính thành viên UB này đã bị phân hoá trong hàng loạt vấn đề như: Cần hay không quy định trần phần trăm chi phí quảng cáo? Có nên hạch toán riêng kinh doanh bất động sản (BĐS) khi đằng nào cũng nằm trong tổng thu thuế nhà nước?

Bên cạnh đó là 2 luồng ý kiến về các chi phí được trừ và không được trừ khi tính thuế; những chi phí hoạt động từ thiện có tính vào doanh thu tính thuế hay không?

Tuy nhiên, điểm nóng nhất chính là ý kiến khác nhau trước chi phí cho người lao động (NLĐ). Đa số ý kiến cho rằng việc đưa tiền ăn ca, trang phục... của NLĐ để tính thuế là cần thiết, bởi điều đó khắc phục tình trạng DN lợi dụng khai khống chi phí cho NLĐ để trốn thuế. Thế nhưng dù chiếm số ít, song lập luận không nên đưa chi phí này vào tính thuế xem ra hợp lý hơn. Báo cáo cho biết việc quy định như vậy sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi NLĐ, không động viên DN quan tâm đến quyền lợi NLĐ.

Đối với luật thuế GTGT, UB này cho rằng việc vẫn áp dụng 3 mức thuế (0% - 5% - 10%) là thiếu thống nhất. Điều này khiến việc thực hiện khó công bằng, minh bạch, gia tăng sự phiền hà và không phù hợp với thuế thế giới. Về phương pháp tính thuế, dự thảo đề nghị áp dụng cách thu trực tiếp và khấu trừ, nhưng UB cho rằng trên 1 luật mà có 2 phương pháp là bất nhất và chỉ nên thực hiện 1 biện pháp là khấu trừ.

Cuối cùng, UB này cho rằng cần phải bổ sung quy định về việc in hoá đơn, mua bán hoá đơn trong luật, khi mà tình trạng chiếm đoạt thuế GTGT vẫn đang diễn ra. Bên cạnh đó, UB nhận định việc buộc DN thanh toán qua ngân hàng mới được khấu trừ thuế là không khả thi, khi bản thân ngân hàng cũng chưa đủ năng lực thực hiện.

Bội chi của VN vẫn an toàn: Vấn đề bội chi cần phải thảo luận nhiều. Nếu bội chi nhưng đầu tư có hiệu quả thì tốt, nhưng nếu giảm được bội chi cũng tốt. Điều quan trọng là bội chi của VN an toàn an ninh tài chính quốc gia và không có khoản vay nào là không trả được nợ. (Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh) Thực chất có giảm thuế không? Thuế TNDN giảm từ 28% xuống 25%, nhưng từ tháng 1.2009, lại thu thuế thu nhập cá nhân, nếu tính ra đối với mỗi nhà đầu tư và DN, có khi thuế chẳng giảm được là bao. Nên áp thuế 22% là vừa (ĐB Phương Hữu Việt) Nên miễn thuế TNDN cho y tế và giáo dục: DN đã gần như đầu tư giúp nhà nước, vì thế khoản tiền này nên tính vào diện miễn chịu thuế. (ĐB Nguyễn Lân Dũng) Cần sửa đổi tòan diện Luật Dầu khí: Bởi sự cần thiết sửa đổi một số điều của Luật dầu khí nêu trong tờ trình là chưa thuyết phục. Sẽ vẫn áp thuế sàn 28% chứ không hạ xuống 25% riêng với lĩnh vực dầu khí. (UB Kinh tế QH)