Một trung tâm dạy nghề-hướng nghiệp của tỉnh đặt tại huyện núi Nam Giang đang hoạt động tích cực "phủ sóng" các huyện miền núi phía tây bắc của tỉnh từ 2 năm nay.

"Người chỉ đường" hiếm hoi

Suốt một thời gian dài ở tỉnh Quảng Nam, trong khi tại đồng bằng việc phân luồng "đầu ra" cho học sinh tốt nghiệp THCS, THPT... được thực hiện bài bản, thì đối với vùng miền núi hầu hết là đồng bào dân tộc thiểu số, tình trạng thanh niên đến tuổi lao động bị rơi vào tình trạng "bơ vơ không nơi nương tựa".

Các nỗ lực của chính quyền, các đoàn thể địa phương trong việc đào tạo nghề, hướng nghiệp, tạo việc làm cho thanh niên là rất khiêm tốn, mặt khác do bản thân đồng bào với tập quán sống, lao động "ăn bám" vào rừng nên tình trạng vẫn chung vẫn là "xưa bày nay bắt chước", hầu hết lao động miền núi vẫn phụ thuộc vào nông lâm nghiệp tự túc tự phát, đời sống vẫn đói nghèo.

Trong một nỗ lực nhằm lấp khoảng trống ngày càng bức xúc này, vào đầu năm 2006,  tỉnh Quảng Nam quyết định thành lập Trung tâm dạy nghề Nam Giang, đảm nhận chức năng tổ chức tuyển sinh, đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho lực lượng lao động, đặc biệt là lao động người dân tộc thiểu số ở các huyện miền núi phía tây bắc của tỉnh gồm Tây Giang, Đông Giang, Nam Giang, Phước Sơn và các xã miền núi của các huyện Đại Lộc, Hiệp Đức.

Ngoài ra, trung tâm còn nhận nhiệm vụ đào tạo nghề cho lao động nông thôn, người dân tộc thiểu số và lao động thuộc hộ nghèo theo chương trình mục tiêu quốc gia. Ông Trần Ngọc Truyền, GĐ Trung tâm cho biết: "Do điều kiện thực tế, địa hình rộng, chia cắt, mặt bằng dân trí lại thấp, đồng bào thiếu sự chủ động, nên công tác tuyển sinh cũng phải rất công phu. Trung tâm cử cán bộ tư vấn đến từng thôn, xã ở các huyện để tư vấn học nghề, tư vấn giải quyết việc làm cho các đối tượng có nhu cầu học nghề, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn. Đồng thời, nhận hồ sơ đăng ký học nghề của các đối tượng cử tuyển do chính quyền địa phương cử đi đào tạo. Các mô hình đào tạo nghề cũng phải tương thích với đồng bào".

Một số mô hình đào tạo nghề đã chứng tỏ sự phù hợp, hiệu quả tại các địa phương, đem lại hiệu quả cho đồng bào. Mô hình trồng cỏ chăn nuôi bò và chăn nuôi thú y tại ASờ , Đông Giang, sau khi được đào tạo tất cả học viên các lớp nghề này tự tham gia sản xuất ngay tại gia đình với các mô hình lớn, nhỏ khác nhau, bước đầu tự giải quyết việc làm.

Mô hình lập nghiệp tại làng Yều, huyện Đại Lộc, các học viên lớp nghề mộc dân dụng và xây dựng sau khi được đào tạo cũng đã tự mở xưởng ngay tại nhà để gia công hàng mộc theo yêu cầu, tạo thu nhập và ổn định cuộc sống. Tại huyện Nam Giang, học viên lớp nghề mộc dân dụng, xây dựng tham gia vào làm nhà Chương trình 134. Ngoài ra còn có một số mô hình khác như nuôi cá nước ngọt, trồng rừng.

Tổng số lao động đã được trung tâm hướng nghiệp, dạy nghề qua 2 năm 2006-2007 lên đến gần 1.000 người-một con số không khiêm tốn trong điều kiện thực tế ở đây. Đó đều là lao động nông thôn, người dân tộc thiểu số,  hộ nghèo.

Còn lắm khó khăn

Mô hình dạy nghề nông-lâm nghiệp tại chỗ cho đồng bào.

Bước đầu, "đầu ra" sau hướng nghiệp, dạy nghề đã có kết quả đáng khích lệ, hầu hết học viên nhóm ngành nghề CN-TTCN sau đào tạo đều có việc làm ổn định tại các DN, tại Khu CN Điện Nam - Điện Ngọc. Học viên học các nghề thuộc lĩnh vực nông - lâm nghiệp và chăn nuôi thú y, được đào tạo tại trung tâm sau đó về lại địa phương, gia đình để tự tham gia sản xuất, cải thiện đời sống, tăng thu nhập.

Riêng 155 học viên lớp nghề tin học văn phòng đều được bố trí làm việc tại các huyện, xã cử tuyển học nghề và sau đó được bố trí làm việc ngay tại cơ quan, đơn vị mình. Tuy nhiên, việc chủ động giải quyết đầu ra cho đồng bào sau đào tạo vẫn là một khó khăn chưa được tháo gỡ, đồng nghĩa với việc đánh mất hiệu quả lẫn lực đẩy phát triển lĩnh vực hướng nghiệp-dạy nghề-tạo việc làm đầy bức thiết cho đồng bào miền núi.

Một ví dụ dễ thấy nhất là về thế mạnh cần khai thác, mang lại hiệu quả thiết thực nhất với đặc thù miền núi ở đây là nhóm nghề sản xuất hàng truyền thống - mỹ nghệ. Nhóm nghề này được đào tạo vừa nhằm giữ gìn và phát huy truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc của khu vực, đồng thời còn cung cấp các sản phẩm này cho thị trường các huyện miền núi phía tây bắc của tỉnh. Tuy nhiên, hiện nay trung tâm còn phải đang liên hệ với các cơ sở kinh doanh các mặt hàng truyền thống để tìm đầu ra cho sản phẩm được làm từ các học viên sau đào tạo và nhân dân trên địa bàn.

Trung tâm Dạy nghề Nam Giang đã được "lên kế hoạch" chuyển thành Trường Trung cấp nghề miền núi Quảng Nam trong thời gian đến để đáp ứng yêu cầu lĩnh vực này. Quy mô đào tạo nghề của trung tâm năm 2008 là hơn 1.000 học viên, và sẽ tiếp tục được nâng lên để đáp ứng nhu cầu thực tế.

Tuy vậy, hiện những khó khăn về cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên cũng như điều kiện thực tế đặc thù của đồng bào và miền núi cũng đang ngáng trở tính hiệu quả trong hoạt động của "người dẫn đường" hiếm hoi vốn được giao trách nhiệm khá nặng nề này. Ông Truyền, GĐ trung tâm cho biết, hiện đơn vị vẫn đang phải thuê toàn bộ cơ sở hạ tầng, vật chất để dạy nghề. Trong khi đó, dự án đầu tư xây dựng trung tâm quy mô tại Pà Dòn, xã Cà Dy, Nam Giang với tổng vốn 44 tỉ đồng lại chậm tiến độ.

Đội ngũ cán bộ, giáo viên còn thiếu và yếu, nên trung tâm vẫn chưa thể triển khai các mô hình dịch vụ - liên kết để tạo sự đa dạng, phong phú đáp ứng nhu cầu chung cho đồng bào, đồng thời hướng đến tự xây dựng năng lực phát triển. Bên cạnh đó, hiện chính sách hỗ trợ dành cho cả học viên lẫn giáo viên đã trở nên lạc hậu, "trượt giá" trong tình hình chung.