Khi chúng tôi trao đổi với một số kiểm lâm ở chốt đỉnh đèo Can Tỷ thì họ đưa hết lý do này, lý do khác biện hộ cho "cái chết" của rừng.
>> Rừng động
Ai đứng sau các vụ phá rừng?
Từ trung tâm thị xã đến ngã ba đường Nậm Pậy - Tà Ghênh dài chưa đầy 30km có đến 3 chốt phúc kiểm lâm sản của ngành kiểm lâm, vậy mà lâm tặc vẫn hoành hành, hằng đêm các đầu nậu gỗ vẫn chở gỗ thoát được.
Dọc tuyến đường này có nhiều con đường vào rừng khai thác gỗ. Thông thường lâm tặc mang cưa xẻ ngược theo các dãy núi, đi từ đường lên chỗ nào gần thì 20 phút, chỗ xa khoảng 1 tiếng mà không gặp bất kể một lực lượng tuần tra, kiểm soát nào.
Mệt mỏi sau gần 1 ngày đến vài chỗ hỏi mua gỗ mà không gặp được ai, anh bạn rủ: "Vào đây uống nước, đây là điểm cuối tôi dẫn ông đến. Anh này nhà ở Tuyên Quang lên đây theo vợ. Một tay chơi thứ thiệt đấy, "ma lanh" lắm". Ngôi nhà 2 gian tuềnh toàng với một sạp hàng tạp hoá đủ thứ.
Sau một hồi nói chuyện, tưởng chúng tôi đi mua gỗ thật, Ước (tên người chủ quán) mới ra oai: "Các chú muốn mua gỗ gì, kích cỡ như thế nào vào đây anh làm cho. Đảm bảo làm việc với anh thì không lo đâu. Anh với Chủ tịch UBND xã Phìn Hồ này như anh em. Còn kiểm lâm á, đơn giản thôi, mình chịu chi một ít là ôkê".
Ước còn khoe các chiến tích của mình: "Năm 2007 anh kết hợp với ông Trung kiểm lâm chốt Phìn Hồ này và một số người nữa bán gần chục cái nhà đấy. Các chú muốn mua thì anh sẽ ra huyện xin giấy cấp phép về, đảm bảo làm như thế chẳng ai bắt bẻ được mình".
Rồi Ước nói thêm: "Số các chú không may, lên đây muộn mấy ngày. Tại mấy hôm trước có Bí thư Tỉnh uỷ, Chủ tịch UBND tỉnh về đây chỉ đạo nên kiểm lâm đang làm gắt. Nhưng yên tâm đi, anh có nhiều cách để làm xong bộ cột cho chú, miễn là phải ứng trước cho anh 50% số tiền".
Đang ngồi nói chuyện với Ước thì thấy 2 cậu thanh niên quần áo đầy nhựa cây từ trên rừng xuống. "Đây là thằng cháu ở quê mới lên, vừa đi rừng chặt gỗ về" - Ước cho biết. Theo lời Thưởng, (tên người cháu) chỉ cần đi bộ khoảng 1 tiếng là lên đến rừng, tha hồ mà đốn, hạ gỗ, xẻ vuông xong thuê dân kéo về để ở bìa rừng, khi nào thuận lợi thì cho xe chở, ai xui xẻo thì gặp kiểm lâm".
Để trấn an chúng tôi, Ước cho biết: "Nhưng chú yên tâm đi, anh đã có cách làm luật. Khúc gỗ to như con trâu chứ có phải nhỏ như mũi kim đâu mà cho vào túi quần được, không phối hợp làm với kiểm lâm thì có mà đói "thối mồm". Không thì anh dùng kế điệu hổ ly sơn cho các chú chuyển an toàn".
Kế điệu hổ ly sơn của Ước là nếu chúng tôi chuyển gỗ về thị xã Lai Châu qua đường Tà Ghênh - Nậm Pậy về Phong Thổ thì anh ta rủ cán bộ kiểm lâm ở chốt Phìn Hồ lên nhà hay chốt đỉnh đèo Can Tỷ uống rượu. Còn nếu chúng tôi chuyển gỗ về thị xã qua tỉnh lộ 129 thì ngược lại.
Chia tay Ước, chúng tôi hẹn 2 ngày nữa sẽ quay trở lại để giao tiền đặt cọc. Đúng hẹn quay trở lại, anh ta vui mừng báo tin: "Anh làm việc với chủ tịch xã và kiểm lâm xong rồi, các chú yên tâm. Tối nay anh mời cả anh Phử - chủ tịch xã ra đây bàn việc. Nhưng các chú chỉ đề cập mua ít gỗ cốppha thôi nhé". Rượu ngà ngà, chúng tôi mới đặt vấn đề với ông chủ tịch xã, phất tay, ông Phử chỉ nói: "Việc của các chú, hôm qua anh nói với Ước rồi, các chú cứ thế mà làm, nhưng đừng quên ơn anh nhé".
Có thể nói, chính sự bao che của kiểm lâm cho lâm tặc đã khiến tình trạng phá rừng trở nên rất nghiêm trọng. Một điều đặc biệt nữa là hiện nay, nhân dân khai thác gỗ làm nhà phải do chủ tịch UBND huyện và một số ngành chức năng xem xét giải quyết và cấp phép cho khai thác từng vùng. Những xã nào xa, giao thông đi lại khó khăn thì chủ tịch UBND xã mới được cấp phép.
Tuy nhiên xã Phìn Hồ chỉ cách trung tâm huyện 22km, vậy mà ông Lý A Phử lại được quyền cấp phép. Theo giải thích của ông Phử thì UBND xã cấp phép cho người dân tận thu gỗ tại một số nơi theo quy định để làm nhà với số lượng không quá 10m3 gỗ.
Nhưng giấy phép ông cấp cho ông Ước làm nhà vào năm 2007 thì không ghi rõ hạn cấp phép. Vì thế, ông Ước đã sử dụng giấy phép này khai thác thêm vài cái nhà nữa để bán ra ngoài. Tuy nhiên, trả lời ông Lò Văn Giàng - Chủ tịch UBND tỉnh, ông Giàng A Tính - Chủ tịch UBND huyện Sìn Hồ cho biết: Huyện đã không cho xã cấp phép từ vài năm nay.
Bao biện đến bao giờ?
Rừng đang "bị giết" từng ngày, vậy mà ông Lò Văn Tinh - Bí thư Đảng uỷ xã Ma Quai vẫn khẳng định diện tích rừng trong xã được bảo vệ rất tốt. Ngày 25.4, đoàn công tác của ông Nguyễn Minh Quang - Uỷ viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh uỷ và ông Lò Văn Giàng - Chủ tịch UBND tỉnh đi kiểm tra tại huyện Sìn Hồ.
Tại ngã ba Tà Ghênh, khi hỏi lực lượng kiểm lâm cắm tại địa bàn thì anh Phạm Minh Tuân, kiểm lâm cắm tại chốt xã Ma Quai, trả lời rất hồn nhiên: "Cháu mới về trạm được 15 ngày, hiện cháu đang nắm tình hình địa bàn". Liệu lâm tặc có "chờ" cho kiểm lâm nắm xong tình hình địa bàn mới tiếp tục "giết rừng".
Trao đổi với phóng viên, ngày 5.5 ông Trương Công Ngãi - Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Sìn Hồ cho biết: "Việc khai thác gỗ trên tuyến tỉnh lộ 129 là do UBND tỉnh cấp phép cho Cty xuất nhập khẩu Lai Châu khai thác từ năm 2005 với số lượng 1.400m3 trên diện tích 150ha, đến ngày 15.1.2008, UBND tỉnh đã thu hồi giấy phép và đóng cửa rừng.
Sau khi khai thác xong thì Cty XNK Lai Châu phải có trách nhiệm dọn rừng, nhưng Cty không làm nên Sở NNPTNT đã cấp phép cho dân dọn rừng. Có nghĩa là tận thu những bìa, bắp, cành ngọn của những cây mà Cty XNK Lai Châu đã khai thác". Còn việc lâm tặc phá rừng, ông Ngãi khẳng định là có nhưng không đáng kể.
Những lời giải thích của ông Ngãi có vẻ như hợp lý, nhưng ông có biết việc người dân lên dọn rừng lại "dọn luôn" cả những cây còn đang xanh tốt? Hay việc ông Tân có hộ khẩu thường trú tại thị xã Lai Châu khai thác gỗ để dựng nhà tại địa điểm chỉ cách chốt kiểm lâm xã Ma Quai khoảng 1km mà lực lượng kiểm lâm không biết, chỉ khi ông Tân chuẩn bị dựng nhà thì kiểm lâm mới đến lập biên bản, thu toàn bộ số gỗ?
Hay việc các ông Vừ A Lầu, Vừ A Tùng (xã Phìn Hồ) khai thác gỗ làm nhà tại điểm ngã ba Tà Ghênh ngay cạnh tỉnh lộ 129 (cách chốt kiểm lâm Phìn Hồ chừng 3km) mà kiểm lâm ở chốt này không kiểm tra giấy phép khai thác, sử dụng gỗ làm nhà của các hộ này (giấy phép khai thác, tận thu gỗ làm nhà do Chủ tịch UBND xã Phìn Hồ cấp, điều này được chủ hộ Vừ A Tùng xác nhận với lãnh đạo Tỉnh uỷ, UBND tỉnh). Chỉ khi có chỉ đạo của ông Nguyễn Minh Quang - Bí thư Tỉnh uỷ thì lực lượng kiểm lâm mới kiểm tra và thu giữ giấy phép khai thác của 2 hộ gia đình này.
Trả lời phóng viên về tình trạng phá rừng tại đây, ông Nguyễn Hữu AÁi - Chi Cục trưởng Chi Cục kiểm lâm - nói nhiều về cái khó của lực lượng kiểm lâm: "Do địa hình trải dài mà chỉ có 4 đồng chí trên dọc tuyến; cán bộ phần lớn là mới nên còn yếu về kinh nghiệm. Hơn nữa do bất đồng về ngôn ngữ nên khó làm việc".
Trả lại màu xanh cho rừng
"Nếu người dân thiếu gạo, tỉnh sẽ cấp gạo cho dân, nhưng phải trồng và bảo vệ rừng. Trong mùa mưa năm 2008, toàn bộ diện tích rừng đã bị dân phát làm nương dọc tỉnh lộ 129 phải được trồng mới. Huyện phối hợp với chính quyền các xã giải toả không cho dân làm nhà dọc đường 129".
Đây là ý kiến chỉ đạo của ông Nguyễn Minh Quang - Bí thư Tỉnh uỷ. Nếu không bảo vệ và trồng rừng tốt thì chỉ mấy năm nữa cả khu rừng này sẽ biến mất và như thế, dự án về phát triển khu du lịch sinh thái ở cao nguyên Sìn Hồ sẽ bị ảnh hưởng.
Trao đổi với chúng tôi về việc khoanh nuôi, bảo vệ rừng dọc tuyến tỉnh lộ 129, ông Từ Hữu Hà - Phó Chủ tịch UBND huyện Sìn Hồ cho biết: "Huyện đã thành lập 2 ban bảo vệ và phát triển rừng ở 2 xã Ma Quai và Phìn Hồ, với nhiệm vụ tăng cường kiểm tra, bảo vệ rừng. Đồng thời tăng cường cán bộ kiểm lâm về 2 trạm, thành lập tổ cơ động kiểm tra dọc tuyến.
Hiện UBND huyện đã chỉ đạo Hạt kiểm lâm phối hợp với Đoàn Điều tra Quy hoạch Lâm Nghiệp (thuộc Sở Nông nghiệp - Phát triển Nông thôn) tiến hành đo đạc diện tích nương của nhân dân dọc 2 bên tỉnh lộ 129 để có phương án trợ cấp cho nhân dân và trồng rừng mới trên diện tích nương".
Với sự chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo tỉnh, hy vọng trong thời gian tới, rừng dọc tuyến tỉnh lộ 129 sẽ xanh trở lại.
