Ngựa đua từ Úc vừa đi máy bay xuống sân bay Tân Sơn Nhất - Ảnh: Hùng Sơn

Từ "những vị khách đi lậu"

Trưa hè 2007, thời tiết nóng bức cộng với mặt bằng làm việc chật chội nên không khí làm việc ở sân bay có vẻ uể oải. Như thường lệ, việc kiểm tra hành lý ký gửi qua máy soi cho hành khách xuất cảnh trên chuyến bay BR392 ngày 10.7.2007, từ TP.HCM đi Hoa Kỳ (quá cảnh Tapei - Đài Loan) được các nhân viên hải quan và an ninh hàng không sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất (TSN) tiến hành theo quy định. Hàng ngàn kiện hành lý chạy trên băng chuyền trước khi ra máy bay được các cán bộ xem xét kỹ qua màn hình máy soi. Khoảng 12 giờ 10 phút, một kiện hành lý là chiếc va li có dấu hiệu khá lạ khi màn hình máy soi hiện lên những hình thù di động di chuyển. Các nhân viên soi chiếu quyết định mở kiểm tra kiện hàng trước sự chứng kiến của ông Nguyễn Hunter (quốc tịch Mỹ), chủ nhân chiếc vali trên. Khi mở ra trong đó có... 21 con chim cảnh! (gồm 15 con chích chòe, 5 họa mi, 1 sơn ca), trị giá số hàng khoảng 4 triệu đồng. Số chim cảnh này đều không khai báo hải quan, không qua kiểm dịch, không giấy phép của kiểm lâm.

Những con tê giác trắng tại Khu du lịch Đại Nam được nhập từ Nam Phi - Ảnh: Hùng Sơn

Ông Nguyễn Bá Dũng, Phó chi cục trưởng Chi cục hải quan sân bay TSN giải thích: Thật ra chim cảnh không phải là mặt hàng cấm xuất, vấn đề là chủ hàng phải có giấy phép của Cơ quan quản lý CITES Việt Nam (do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn thành lập). Một bối rối nữa đối với cơ quan hải quan là bảo quản tang vật, bởi không phải lúc nào cơ quan hải quan cũng chuẩn bị sẵn... lồng để nhốt chim.

Mới đây, ngày 5.1.2008, ông Wang Kuo Hua (Đài Loan) bị lập biên bản về hành vi xuất khẩu động vật hoang dã không giấy phép khi đang làm thủ tục đi Đài Loan. Tang vật lần này là... 1 con trăn đất nặng 7 kg (!), mà ông bảo là do vợ tặng đem về nuôi chơi. Nhưng hành khách đi chung với một bầy rắn ráo mới là chuyện hy hữu. Số rắn này được gửi qua đường hàng hóa, trên chuyến bay VN830 của Vietnam Airlines, từ Bangkok về Hà Nội giữa tháng 1.2008. Số rắn ráo được chia thành 60 kiện hàng, trọng lượng khoảng 1.000 kg, nhưng số hàng được ghi trong vận đơn là cá tươi! Đến sân bay Nội Bài, những "hành khách bò sát" này mới bị phát hiện, sau đó được giao cho Trung tâm cứu hộ động vật Sóc Sơn quản lý, chăm sóc. Vẫn chưa có ai đứng ra nhận là chủ nhân của 1.000 kg rắn.

Tuy nhiên, điều chưa từng thấy trên máy bay trong năm 2007 có lẽ là chuyện đàn bò cạp quậy tưng khiến hành khách một phen hú vía. Chuyến bay VN316 của Vietnam Airlines từ Đà Nẵng đi Hà Nội ngày 11.12.2007, khởi hành lúc 19 giờ 15. Sau khi hành khách lên máy bay, sắp đến lúc cất cánh, tiếp viên đột ngột phát hiện 2 con bò cạp đang... lang thang tìm "chỗ ngồi" trên lối đi ở hàng ghế 57, 58. Ngay lập tức, tiếp viên bắt 2 "hành khách đi lậu" rồi báo ngay cho cơ trưởng và cơ trưởng quyết định đưa hành khách vào lại nhà ga. Toàn bộ hành lý xách tay của hành khách được soi chiếu lại; các khoang hành khách, ngăn hành lý, góc khuất của máy bay cũng được kiểm tra... Sau đó chuyến bay VN316 khởi hành trở lại lúc 21 giờ 10. Tưởng mọi chuyện thế đã yên tâm, nhưng khi máy bay hạ cánh tại sân bay Nội Bài, hành khách ngồi ở hàng ghế 50 lại phát hiện... 4 con bò cạp nữa chui ra!

Đến các "khách hạng sang"

Năm 2007, một số con tê giác trắng, loài động vật quý hiếm chưa từng xuất hiện ở Việt Nam, từ xứ sở châu Phi xa xôi đã chuyển nơi cư trú đến ở Việt Nam. Khu du lịch Đại Nam (Bình Dương) là đơn vị đầu tiên nhập khẩu loài động vật này, với 6 con từ Nam Phi, ngoài ra còn có 2 con sư tử trắng. Ông Trần Đăng Trung - Giám đốc Vườn bách thú Khu du lịch Đại Nam kể: Tê giác trước khi "boarding" (làm thủ tục hàng không) phải được đóng trong một thùng theo đúng tiêu chuẩn vận chuyển hàng hóa của ngành hàng không. Thùng này phải đảm bảo chắc chắn nhưng cũng phải nhìn thấy được tất cả bên trong để cơ quan hải quan dễ kiểm tra. Thùng phải thoáng để tê giác dễ hít thở nhưng cũng phải kín để "chất thải" của chúng không rớt ra sàn máy bay gây ô nhiễm... Tiền đóng thùng vận chuyển không dưới 500 USD.

Các "hành khách" như tê giác trắng, sư tử trắng, còn có bác sĩ riêng đi theo chăm sóc, bởi hành trình từ Nam Phi về Việt Nam (thường quá cảnh Thái Lan, hoặc Malaysia) phải mất 15 -16 tiếng. Khi máy bay dừng quá cảnh, bác sĩ phải theo dõi tình hình sức khỏe của chúng, đặc biệt với loài thú dữ phải cho uống thuốc ngủ khi đi máy bay; rồi còn lo cho chúng ăn uống. Thời gian sau đó, Khu du lịch Đại Nam còn nhập thêm các loài linh dương, ngựa vằn, khỉ sóc... chúng cũng đều được đi máy bay với tiêu chuẩn chăm sóc đặc biệt. Sau Khu du lịch Đại Nam, ngày 5.12.2007 Thảo Cầm Viên Sài Gòn cũng nhập về 2 con tê giác trắng từ Nam Phi.

Cách đây hơn 3 năm, Công ty TNHH Thiên Mã cũng nhập về trường đua Phú Thọ (Q.11, TP.HCM) một số ngựa đua từ Úc. Ngày 8.9.2004, chiếc Boeing vận tải của chuyến bay SQ7074 hạ cánh xuống sân bay Tân Sơn Nhất, mang theo 40 chiến mã từ nước Úc xa xôi. Do được "đóng thùng" cẩn thận nên sau 8 giờ trên máy bay và hơn 10 giờ đứng ở sân bay chờ làm thủ tục hải quan và thư giãn, những con ngựa đua cao lớn nòi Thoroughbred từ các trại ngựa của Úc trông vẫn thản nhiên trước khi lên xe tải thẳng tiến về trường đua Phú Thọ...

Ông Đặng Thái Thiện, Phó chi cục trưởng Chi cục hải quan sân bay TSN cho biết, "gác rừng" đối với với các loài động vật quý hiếm cũng không đơn giản nếu chủ hàng có đầy đủ giấy phép, thậm chí cơ quan hải quan còn cho thông quan nhanh, kẻo để lâu, các con vật này xỉu hoặc chết thì tội nghiệp!

Một số vụ chim cảnh xuất lậu tại TSN - Ngày 9.10.2007, cơ quan hải quan sân bay TSN phát hiện ông Nguyen Xuan Van (quốc tịch Mỹ), xuất trái phép 20 con chim (gồm 8 chích chòe lửa, 11 họa mi, 1 chào mào), trị giá 6 triệu đồng. - Ngày 12.10.2007, ông Trần Anpha (quốc tịch Mỹ) "nhét" 20 con chim (14 chích chòe lửa, 4 họa mi, 2 sáo) trong hành lý ký gửi nhưng bị phát hiện, trị giá 4,8 triệu đồng. - Ngày 13.11.2007, ông Kevin Boc Cuong (quốc tịch Mỹ) giấu không khai báo 28 con chim (3 chích chòe lửa, 21 họa mi, 4 chim khuyên), trị giá 216 USD. - Ngày 10.12.2007, ông Huang Minh Cheng (quốc tịch Đài Loan) bị lập biên bản vì xuất lậu 8 con chim họa mi... Hầu hết các vụ xuất lậu này, chim đều được cho ăn hoặc uống thuốc để ngủ sâu, rồi giấu trong hành lý ký gửi hoặc xách tay. Giá một con chim cảnh ở VN chỉ vài trăm ngàn đồng, nhưng khi xuất ra nước ngoài có thể bán được vài trăm USD. Một số quy định của Nhà nước trong việc quản lý động, thực vật rừng hoang dã nguy cấp, quý, hiếm Danh mục động vật, thực vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm quy định tại Phụ lục I, II, III Công ước CITES (kèm Quyết định số 54/2006 ngày 5.7.2006 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), Nhóm IA, IIA, IB, IIB (Nghị định 32/2006 ngày 30.3.2006 của Chính phủ). Cơ quan cấp phép: Cơ quan quản lý CITES Việt Nam do Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn thành lập đặt tại Cục Kiểm lâm. Cơ quan quản lý CITES Việt Nam được kiểm tra hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, tái xuất khẩu, quá cảnh mẫu vật động vật, thực vật hoang dã nguy cấp, quý, hiếm tại nhà ga hàng không, nhà ga đường sắt, cảng biển, khu vực cửa khẩu.