PV Tuổi Trẻ trò chuyện với cựu đại úy Lance Cross  - Ảnh: Phong Lan

Sau chuyến bay 28 giờ, qua các chặng dừng chân ở Đài Bắc, San Francisco, Atlanta, cuối cùng tôi và đạo diễn Phong Lan cũng đến được Charleston vào ngày 27-4. Thành phố của tiểu bang Nam Carolina này chỉ có hơn 100.000 dân nhưng tại đây lại có một trong những căn cứ không quân lớn nhất của nước Mỹ (cùng với căn cứ ở Delaware).

>> Kỳ 1: Chàng thanh niên đến từ nước Mỹ

Vừa đặt chân đến sân bay, chúng tôi đã thấy những chiếc máy bay quân sự màu xám đen nằm phơi mình dài trong nắng. Hằng ngày, từ căn cứ bên bờ tây của Đại Tây Dương này, những chuyến hàng tiếp tế cứ nối đuôi nhau chuyển tới chiến trường tại Afghanistan và Iraq - nơi những quân nhân Mỹ vẫn đang phải tiếp tục chiến đấu vì những mục đích Nhà Trắng theo đuổi.

Đêm với khẩu K-38

Đón chúng tôi tại sân bay là chàng thanh niên Carlton. Vẻ mặt mệt mỏi, Carlton trông già đi nhiều so với khuôn mặt trẻ trung từng đến VN cách đây hơn một năm. Trong câu chuyện ngắn ngủi trên đường về nhà, Carlton cho chúng tôi biết cha cậu lại đang "điên" trở lại.

Đã biết chuyện đại úy Lance Cross có vấn đề về thần kinh kể từ sau khi rời VN nên thông tin này không làm chúng tôi ngạc nhiên. Ngỏ ý muốn được gặp người cha của cậu, chúng tôi nhận được cái lắc đầu ngao ngán từ Carlton: "Không rõ các bạn còn muốn gặp hay không, ông ấy khùng mất rồi". Louis, một người thợ da đen tôi gặp ngay khi đến cửa nhà Carlton, đã kể lại cảnh ông bố la hét đến chọc thủng chiếc lốp xe của cậu con. Một vài người khác kể cảnh ông bố cầm khẩu súng săn vừa đi vừa la hét trên đường phố của Charleston. Đến giờ thì khẩu súng săn của Lance Cross đã bị tịch thu nhưng nỗi lo của mọi người vẫn còn đó.

Tối đó, Carlton không ngủ lại nhà mà phải về chỗ bà nội để chăm sóc bà ốm. Đã 83 tuổi, bà Carlton đang bệnh nặng và bác sĩ nói thời gian của bà chỉ còn vài tuần. Trước khi chào chúng tôi đi, đột nhiên Carlton đưa chúng tôi một khẩu K-38 cũ nòng xoay với đạn đầy trong ổ. "Cậu có biết sử dụng súng không?" - Carlton hỏi. Tôi trả lời không và hỏi lại một cách ngỡ ngàng: "Cậu định nói gì?". Không giải thích, Carlton để lại khẩu súng trong phòng, ngay trên chiếc tủ sát đầu giường và chào tạm biệt. Chuyện đại úy Lance Cross từng nổi khùng với súng trong tay cộng với chuyện căng thẳng giữa bố con họ thời gian gần đây khiến cả tôi và đạo diễn Phong Lan đều không yên tâm trong đêm đó.

Trong khi đang nói chuyện, đột nhiên Lance đề nghị tôi đi ra ngoài, với yêu cầu không được mang máy ghi âm và máy quay camera. Đứng lúng túng một hồi ngoài lối đi, Lance khóc, ôm lấy vai tôi và bảo tôi viết hai chữ "Base David" vào cuốn sổ của mình. Lance nói: "Hãy tìm địa điểm này ở Campuchia. Tôi đã thấy nhiều xác người VN tử nạn được gom lại và vứt vào bãi chứa rác này ở đó, có nhiều xác quá... tôi luôn thấy mình có lỗi".

Khẩu súng với chiếc bao da đã cũ nằm đó đầy thách thức. Suốt đêm, chị Phong Lan liên tục gọi tôi mỗi khi có tiếng động lạ. Của đáng tội là con chó già Rowley của Carlton liên tục lục xục trong đêm.

Sau này tìm hiểu chúng tôi mới biết rằng ở Nam Carolina này, súng ống được bán nhan nhản như các hàng nhu yếu phẩm thông thường. Cửa hàng bán súng có thể tìm thấy ở khắp nơi và ai cũng có thể trang bị cho mình vài khẩu súng, không cần giấy phép, không cần lưu lại dấu vân tay...

Một cuộc gặp bất thành

Dù vậy, chúng tôi vẫn quyết định sẽ gặp Lance Cross. Sau vài ngày chờ đợi, chúng tôi có cơ hội đó. Sáng 29-4, Carlton đột nhiên chạy về nhà nói chúng tôi chuẩn bị tới gặp cha cậu. Trước khi đi Carlton đã gọi cảnh sát đến canh chừng, đề phòng Lance Cross làm điều gì thái quá.

Xuyên qua con đường nhiều bụi cỏ, những lùm cây xâm xấp mặt người, chúng tôi đến một nơi mà Lance Cross thường "tá túc". Dưới một gốc cây lớn chừng hai người ôm với cành lá chằng chịt là những gạch đá xếp lổn nhổn và tàn tro của cành lá bị đốt - những hiện trường của cuộc chiến mà đại úy Lance Cross thường tự tưởng tượng ra. Trong một số cảnh quay mà Carlton cho chúng tôi coi trước đó có thể thấy cảnh Lance Cross thường chặt cây, đào đất ở ngay vùng này - vùng đất mà Carlton nói là rất giống với vùng Củ Chi và Tây Ninh của VN.

Cuối cùng thì cuộc gặp gỡ cũng diễn ra nhưng không hoàn toàn theo ý muốn của chúng tôi. Lance Cross nổi khùng với cậu con trai về một chuyện vớ vẩn gì đó mà tự ông nghĩ ra trong đầu. Ông lớn tiếng quát mắng, rồi bất thình lình Lance Cross vung tay đánh con trai mình.

Ngay lập tức hai chiếc xe cảnh sát xuất hiện. "Lại chuyện gì đây?" - một nữ cảnh sát hỏi. Lance Cross chựng lại, đây không phải lần đầu tiên cảnh sát xuất hiện để chất vấn ông về hành vi cư xử. Nữ cảnh sát trẻ mệt mỏi nói với chúng tôi: "Chuyện này xảy ra nhiều quá rồi. Tôi mệt với ông ta quá”. Lance Cross dọn đồ và lên xe đi thẳng.

Chúng tôi đã từng mong mỏi cuộc gặp này trong suốt mấy ngày đợi chờ kể từ khi đặt chân đến nước Mỹ. Giờ chứng kiến những cảnh này, trong sâu thẳm chúng tôi vừa buồn, vừa thương cảm người thanh niên trẻ.

"Họ còn sống, nhưng thật ra đã chết"

Cố liên lạc với cựu đại úy Lance Cross và sau vài lần thất bại nữa, cuối cùng chúng tôi cũng có được một cuộc nói chuyện trong một lần ông "bình thường" vào ngày 7-5-2008.

Chúng tôi hẹn gặp Lance ở thư viện của Trường North Wood Academy trên đường Oranto ngay gần nhà Carlton. Từ khu nhà xe, Lance sải những bước nhanh và vội vã về phía chúng tôi. Dáng cao ráo với mái tóc dài buộc gọn, đeo kính râm, Lance Cross trông rất phong độ dù đã ở tuổi ngoài 60 (ông sinh năm 1947).

Khuôn mặt của ông khác nhiều so với khuôn mặt chúng tôi thấy trong những bức ảnh trước đó. Người đàn ông với chiếc cằm lẹm, nhọn và đôi mắt luôn thoáng những nỗi buồn vô hình đầy khắc khổ. Những nụ cười nhăn nhúm thỉnh thoảng xuất hiện trên khuôn mặt đã nhàu nát bởi vết hằn của thời gian. Ẩn đằng sau khuôn mặt đau buồn u ám đó dường như là các đợt sóng ngầm luôn sẵn sàng chồm lên biến ông thành con người thất thường khác - điều nằm ngoài sức tự chủ của con người này.

Câu chuyện bắt đầu hơi gượng gạo nhưng sau vài phút thì trở nên tự nhiên hơn. "Tôi bị chứng rối loạn tâm thần sau cuộc chiến do hậu quả của việc tham gia trực tiếp vào các trận đánh" - ông đã mở đầu câu chuyện như vậy.

* Ông có nhớ gì về VN?

- Rất nhiều thứ, đó là một đất nước đẹp. Tôi đã đi nhiều nơi ở đó. Bắt đầu đóng quân ở Tây Ninh, Lai Khê, Xuân Lộc; sau đó tôi hoạt động cả ở Campuchia... Thỉnh thoảng tôi đi Vũng Tàu để giải trí.

* Ông nghĩ gì về thời gian ở đó?

- Đó là khoảng thời gian rất buồn và có thời điểm bị áp lực rất lớn. Tôi vẫn nhớ những cảm giác run lên bần bật khi ranh giới với cái chết đến quá gần.

* Ông và đồng đội đến VN khi còn rất trẻ. Khi đó các ông nghĩ gì về chiến tranh?

- Tôi nhập ngũ rồi nhận lệnh của chính phủ rằng đã đến lúc tôi phải lên đường. Chúng tôi chỉ biết mình tới đó và thực hiện lệnh của cấp trên.

* Ông có nghĩ chiến tranh là sai lầm không?

- Tôi chỉ nghĩ rằng luôn có hai phía trong mỗi cuộc chiến mà thôi. Gia đình tôi đã thất bại trong hai cuộc chiến: cuộc nội chiến năm 1861 (Lance Cross là người miền Nam nước Mỹ) và rồi chiến tranh VN.

Mọi cuộc chiến tranh đều là sai lầm nhưng loài người thì thích chiến tranh và con người phải lựa chọn bên tham chiến của mình. Về cuộc chiến ở VN, giá như chúng tôi không phải chiến đấu ở đó thì tốt hơn.

* Cái chết của Larrabee đã làm thay đổi cuộc sống của ông?

- Có lẽ là toàn bộ cuộc đời tôi. Tôi đã bỏ nhà đi trong suốt 20 năm trời... (đến đây Lance Cross không kìm được nước mắt và chạy ra ngoài).

* Nếu có cơ hội ông có định quay lại VN không?

- Không, tôi không còn muốn đến những nơi tôi đã từng qua. Không thể bay dọc lại trên đường, bay sát ngay trên những cành cây như xưa nữa, đâm bổ xuống khu thung lũng, đùa giỡn với những thác nước, không thể thấy những đàn ong đuổi và chạy theo trực thăng, không thể thấy những lũ khỉ chạy tán loạn trên cây khi thấy máy bay qua, tôi không thể đến những nơi mình đã từng đến đó nữa. Tôi không còn muốn trở lại đó nữa...

* Ông nghĩ gì về những đồng đội đã bỏ mạng trong cuộc chiến?

- Họ là những người trẻ tuổi, chiến đấu với lòng dũng cảm cũng giống như những người ở chiến tuyến bên kia.

Một số người chết trong chiến tranh, một số về nước rồi mới chết. Một số vẫn sống, vẫn đi lại nhưng họ thật ra là đã chết. Dù thân thể còn nguyên vẹn nhưng tinh thần thì đã chết từ lâu rồi. Họ giống như những cái xác còn sống và không còn làm chủ được đời mình nữa.

* Vì sao ông rời vợ con mình?

- Vì đủ mọi thứ lý do, chiến tranh là điều rất đau khổ, mọi người đều phải chịu đựng vì cuộc chiến. Chiến tranh là một khởi đầu mà tôi không biết điểm kết thúc là đâu. Một số người có thể biết là cuộc sống ngày mai họ sẽ thế nào, còn tôi thì không.

* Xin cảm ơn ông.