Những tiết lộ đáng chú ý của Del Ponte trong cuốn sách dường như có được minh chứng thuyết phục hơn, sau khi Tòa án La Haye hôm 3-4-2008 đã xử trắng án cho cựu Thủ tướng Kosovo Ramush Haradinaj, cũng như cựu chỉ huy chiến trường Idriz Balaj của “Quân đội giải phóng Kosovo” (KLA). Chỉ duy nhất có một viên chỉ huy chiến trường khác là Lahi Brahimaj bị kết án 6 năm tù vì tham gia tra tấn nhiều nạn nhân trước đây.

Cựu đệ nhất phu nhân nước Anh giúp đỡ pháp lý

Phiên tòa xét xử Ramush Haradinaj, Idriz Balaj và Lahi Brahimaj được chính thức bắt đầu từ tháng 3-2007. Cựu thủ tướng Kosovo ban đầu bị đề xuất tới 37 tội danh các loại: 17 trong số đó là các tội ác chống lại loài người và 20 cáo buộc về tội phạm chiến tranh. Những điều khoản buộc tội từ công tố viên của La Haye chủ yếu liên quan đến giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 9-1998, khi Ramush Haradinaj còn là một chỉ huy của KLA trực tiếp lãnh đạo nhiều chiến dịch quân sự ở khu vực Tây Bắc. Còn Idriz Balaj và Lahi Brahimaj bị buộc tội theo tổng cộng 35 điều khoản khác.

Hashim Thaci (ngồi giữa) bên cạnh các tay súng KLA

Về cơ bản, cả 3 đều bị cáo buộc “thành lập ra tổ chức tội phạm” nhằm săn lùng những người Kosovo gốc Serbia và người Di gan, thậm chí còn trừng phạt thẳng tay những người Kosovo gốc Albania muốn giúp đỡ và che chở cho những nạn nhân bị săn lùng. Cụ thể là 3 bị cáo bị buộc tội sát nhân, cưỡng hiếp, giam giữ trái phép và phá hoại tài sản… Có điều là tòa án đã không thể tìm ra những bằng chứng thuyết phục về những tội ác của Ramush Haradinaj và Idriz Balaj.

Một số nguồn tin từ cơ quan mật vụ Đức còn khẳng định, ngay cả khi đã bắt đầu có trát triệu tập từ La Haye, Haradinaj vẫn bình thản tiếp tục điều hành những hoạt động kinh doanh trái phép của mình - từ rửa tiền cho tới buôn lậu ma túy.

Nhiều chi tiết được Del Ponte nêu ra trong cuốn sách không khỏi khiến người đọc buộc phải suy ngẫm. Chẳng hạn như trên chuyến máy bay tới La Haye, Haradinaj có chặng dừng chân tại Đức, nơi ông ta được đón tiếp bởi một… đội quân danh dự. Còn trong một lần trực tiếp hiện diện trong đám cưới một người họ hàng của Haradinaj, phó đại diện của phái đoàn LHQ tại Kosovo - nhà ngoại giao Mỹ Larry Rosin - đã đích thân đưa ra những lời đảm bảo cho Haradinaj về khả năng được tuyên trắng án tại La Haye.

Rosin - người đã công khai trước tòa gọi Haradinaj là “con người của tự do” - tỏ vẻ rất tự tin với việc biết ai là người bào chữa cho bị cáo này trên tòa. Đó chính là văn phòng luật sư Matrix Chambers Ltd tại London, với khoản thù lao cho dịch vụ bào chữa tầm cỡ này lên tới 15 triệu euro - một số tiền lớn như vậy tại Kosovo chắc chắn không thể kiếm được bằng con đường hợp pháp. Chuyên viên có máu mặt nhất trong văn phòng này phải kể tới cựu đệ nhất phu nhân nước Anh Cherrie Blair. Một số nguồn tin còn cho biết, chỉ riêng số tiền Haradinaj chịu chi để có được sự giúp đỡ pháp lý của bà Blair đã là 7 triệu euro.

Những nhân chứng bị sát hại

Quá trình xét xử những tội phạm chiến tranh từ Kosovo này đã diễn ra với nhiều biến chuyển bất thường. Tòa án La Haye về cơ bản có những đặc quyền rất lớn trong việc bảo vệ các nhân chứng và bề ngoài họ có vẻ được đảm bảo an ninh rất nghiêm ngặt. Tuy nhiên chỉ trong vòng một năm, những nhân chứng tham gia buộc tội chính đã lần lượt bị sát hại gần hết. Một trong những nhân chứng chủ yếu của vụ án - cựu chỉ huy chiến trường của KLA Tahir Zemaj, người đã chính thức đồng ý cộng tác với tòa án để đưa ra lời khai chống lại các bị cáo - đã bị bắn chết cùng con trai và một  người họ hàng khác.

Một nhân chứng quan trọng khác - Kyitim Berish, một người Di gan đã bị đích thân Balaj cắt tai - cũng vừa qua đời vào tháng 2-2008 vừa qua trong một tai nạn giao thông đáng ngờ, chỉ một ngày sau cuộc gặp với các đại diện của La Haye để bàn về các chi tiết của phiên tòa sắp tới. Còn có thể nhắc tới tên tuổi một loạt các nhân chứng khác đã bị thủ tiêu trong quá trình điều tra - Gasan Rustemi, Ilir Selimaj, Bekim Mustafa, Avni Elezai, Sabahat Tolyaj, anh em nhà Zechiraj, Sadik và Jaliadin Musaj…

Tính ra chỉ trong vài năm gần đây, đã có tới vài chục người Kosovo bị sát hại vì một nguyên nhân duy nhất: Họ có thể đứng ra làm nhân chứng xét xử những cựu thủ lĩnh KLA. “Đó là một trò nhạo báng lên công lý” - không phải ngẫu nhiên mà Thủ tướng Voislav Koshtunisa của Serbia đã phải nhận xét về việc tòa xét xử trắng án cho Ramush Haradinaj.

Liên quan đến vụ này, tác giả Del Ponte còn tiết lộ về một “vụ bê bối tại La Haye”, cụ thể là cái giá để trả cho vụ trắng án của Haradinay là 50 triệu euro. Mật vụ Serbia cho rằng, khoản tiền không nhỏ trên đã được các luật sư của bị cáo chuyển cho nhiều quan chức của Mỹ và EU. Chí ít là tiết lộ trên ban đầu đã có được một tín hiệu phản hồi tích cực. Chỉ một thời gian ngắn sau khi được xuất bản, công tố viên Serge Brammers (người kế nhiệm Del Ponte tại La Haye) đã tuyên bố đang xem xét lại khả năng chống án đối với bản án tha bổng Ramush Haradinaj (chính thức được tuyên từ ngày 3-4).

Một số chuyên gia cũng không loại trừ khả năng phương Tây đang xem xét việc bắt ép nhân vật tai tiếng Hashim Thaci phải từ chức để có thể thay thế bằng một thủ lĩnh khác ôn hòa hơn tại Kosovo. Chưa thể nói gì về tác dụng thực sự của cuốn hồi ký nhưng trước hết những tiết lộ của Del Ponte có thể coi là một đòn nặng nề giáng vào uy tín của Tòa án La Haye, cũng như giới lãnh đạo nhiều quốc gia phương Tây nói chung.

Linh Nga (tổng hợp)