Hòa bình và một cuộc sống bình thường, không có chết chóc, máu đổ, súng đạn vẫn là một điều gì đó xa vời đối với người dân Afghanistan. Sau 7 năm kể từ khi liên quân NATO tấn công vào đất nước này, có một sự thật là hàng ngày người dân Afghanistan phải đối diện với sự sợ hãi và thất vọng, do liên quân phương Tây đã không thể nhổ tận gốc Taliban. Các cuộc tranh cãi chính trị tại Mỹ tập trung vào Iraq trong khi thương vong lại đang tăng lên ở Afghanistan.

Sống trong lo sợ và thất vọng

Người thất nghiệp ở Afghanistan.

Tờ Observer đã đưa ra những con số đáng thất vọng phản ánh thực trạng đất nước Afghanistan: chỉ 12% phụ nữ biết đọc, biết viết (và nam giới là 32%); 33% dân số không đủ ăn; 8.000 dân thường bị giết trong năm 2007; tỷ lệ thất nghiệp lên đến 40%; hơn 90% tổng số thuốc phiện của thế giới được sản xuất ở Afghanistan; 40.000 người bị thương tật trong khi các cuộc chiến vẫn tiếp diễn; Afghanistan đang cần gấp khoảng 50 tỷ USD viện trợ nhân đạo; số vụ đánh bom tự sát trong năm 2007 tăng 27% so với năm trước và tăng 600% so với năm 2005, các cuộc tấn công vũ trang tăng 400%.

Người dân hàng ngày phải đối mặt với sự thiếu điện nước, tăng giá phi mã của thực phẩm, một lượng lớn tiền viện trợ bị phí phạm, tham nhũng và những lời hứa viện trợ của cộng đồng quốc tế cải thiện tình hình Afghanistan thì vẫn quá ít ỏi.

Trong con mắt người dân, đất nước của họ không có hòa bình và vô chính phủ, suy sụp cả về kinh tế lẫn xã hội. Người dân ngày càng khốn khó, bi quan trước cuộc sống bất an. Họ sợ cả chuyện phải đi ra đường, sợ cảnh sát, sợ các nhóm tội phạm và sợ Taliban. Nhiều người rời bỏ quê hương, sống tha phương ở Pakistan. Đất đai bị bỏ hoang.

Sự kiệt quệ còn thấy rõ trên đường phố với cơ sở hạ tầng chưa được khôi phục và hàng chục trẻ em nghèo đói bám quanh những chiếc xe ô tô xin tiền và bánh mì.

Gần 7 năm kể từ ngày liên quân do Mỹ cầm đầu tiến vào đất nước này, giờ có hai Afghanistan: một Afghanistan của chiến tranh; một của gần 30 triệu người dân đang sống trong bất an, đau khổ, bi quan khi chứng kiến đất nước được điều hành bởi một chính phủ yếu kém và tham nhũng.

Taliban và thuốc phiện

Thế hệ Taliban mới được mô tả là trẻ, cuồng tín nhưng dày dạn kinh nghiệm chiến tranh, được trang bị, đào tạo rất tốt. Lực lượng này ngày càng đông đảo, có đến hàng ngàn, liều lĩnh và luôn sẵn sàng làm nổ tung cả thân mình vào bất cứ lúc nào. Taliban lấy những vùng đất hiểm trở nằm giữa biên giới Afghanistan và Pakistan làm căn cứ địa, từ đó xâm nhập sâu vào lãnh thổ Afghanistan.

Trải qua nhiều năm chiến tranh, Afghanistan giờ đây có quá nhiều quả phụ, quá nhiều trẻ em mồ côi, quá nhiều người tàn tật. Theo Senlis – Trung tâm nghiên cứu chính sách quốc tế có trụ sở ở London, quân Taliban hiện diện thường xuyên tại 54% lãnh thổ Afghanistan.

Taliban không những nổi tiếng tàn bạo mà còn là trùm buôn thuốc phiện. Theo số liệu của LHQ năm 2007, Afghanistan là nước sản xuất thuốc phiện lớn nhất thế giới, lên tới 8.200 tấn, chiếm 93% sản lượng ma túy trên thế giới.

Theo UNODC – cơ quan phòng chống tội phạm và ma túy của LHQ – năm 2007 ở Afghanistan có đến 165.000ha cây thuốc phiện. Taliban đã thu ít nhất 100 triệu USD tiền “thuế” của những người trồng cây anh túc. Số tiền này được LHQ ước tính trên cơ sở Taliban thu 10% thu nhập từ thuốc phiện của nông dân trong những khu vực mà lực lượng này kiểm soát.

Tổng thu nhập của Taliban từ thuốc phiện trong năm qua đã lên tới 1 tỷ USD. Cùng với đó, Afghanistan giờ đây nhan nhản con nghiện, nhấn chìm đất nước này vào cơn khủng hoảng người nghiện ngập.

Sự sai lầm và những cái giá phải trả

Người Mỹ và Âu đều mắc sai lầm ở Afghanistan: thiếu sự chuẩn bị, chính sách chiếm đóng và tái thiết chỉ theo ý tưởng chủ quan mà không tôn trọng văn hóa của người bản địa và những điều kiện ở khu vực. Họ triển khai quân ở Afghanistan mà không tính đến ý kiến người dân Afghanistan, đã tàn phá tan hoang đất nước này, làm người dân mất lòng tin.

Lính Anh tử trận tại Afghanistan.

Theo Senlis: “Taliban đang khai thác thành công những sai lầm trong chính sách của Mỹ, như các cuộc không kích nhầm lẫn tai hại vào dân thường, tình trạng nghèo đói và sự hiện diện của quân chiếm đóng nước ngoài, để chứng tỏ rằng họ đang ngày càng được người dân địa phương coi là những đại diện chính trị hợp pháp của họ”.

Theo Oxfam, để đánh bại Taliban, Mỹ phải chi tới 65.000 USD/phút, tương đương 35 tỷ USD trong năm 2007, lớn hơn tổng số tiền 21 tỷ USD mà các nước phương Tây cam kết tài trợ tái thiết Afghanistan - đứng đầu là Mỹ với 10,2 tỷ USD tại hội nghị về tài trợ cho Afghanistan mới diễn ra ở Paris hồi tháng 6-2008.

Sai lầm nào cũng phải trả giá. Nhiều người dân Afghanistan căm ghét Taliban nhưng họ cũng không ưa gì Anh, Mỹ và Chính phủ Karzai. Một cựu chỉ huy Liên quân miền Bắc nhận xét: Giờ đây, khi bất cứ người nước ngoài nào bị giết hại, người Afghanistan lại nói: “Đội ơn Chúa”. Thiếu tướng Mỹ Jeffrey Schloesser cho biết, trong 5 tháng đầu năm nay, các cuộc tấn công ở phía Đông Afghanistan đã tăng 40% so với cùng kỳ năm ngoái.