Ít ai ngờ rằng những tháng đầu tiên của năm 2008 này, thế giới lại lâm vào cuộc khủng hoảng lương thực lớn nhất trong vòng 30 năm qua. Tổ chức Nông lương thế giới (FAO) cho biết có khoảng hơn 800 triệu người trên thế giới đang bị thiếu lương thực trầm trọng. Cuộc khủng hoảng lương thực này hiện đang tác động đến 37 quốc gia, trong đó 21 nước là Châu Phi, 10 nước Châu Á, 5 nước Mỹ La tinh và 01 nước ở Châu Âu (Môn-đô-va).

Theo FAO, chỉ số giá lương thực đến tháng 4/2008 đã tăng 218.2%, trong đó ngũ cốc 284%. Giá gạo tăng từ trên 300 USD/tấn năm 2007 lên hơn 1.000 USD/tấn vào tháng 4/2008. Giá lúa mì tháng 3/3008 tăng 130% so với cùng năm 2007 với mức gần 500 USD/tấn.  Đáng chú ý là giá lương thực tăng kéo theo việc gia tăng giá thịt (tăng 136%), sữa (266%), dầu ăn và chất béo (269%).

Nếu nhớ lại Ngân hàng thế giới đã từng tuyên bố tin vui lần đầu tiên tăng trưởng kinh tế ở mức cao khả quan ở hầu khắp các khu vực Châu Á, Châu Âu, Châu Mỹ La-tinh, Châu Phi và Bắc Mỹ vào năm 2007, thì những tin tức về cuộc khủng hoảng lương thực vào đầu năm 2008 quả là đáng ngạc nhiên.

Tuy nhiên, người ta đã đưa ra lời tiên đoán về một cuộc khủng hoảng lương thực kiểu này từ 30 năm trước. Năm 1972, Câu lạc Bộ Rome đưa ra báo cáo “giới hạn của sự tăng trưởng” cho rằng, sẽ đến lúc sự tăng trưởng của thế giới bị hạn chế do sự cạn kiệt của tài nguyên và sự huỷ hoại môi trường. Thủ tướng Nhật Bản Yasuo Fukuda cho rằng chúng ta đã không coi trọng nhậ n định đó của Câu lạc bộ Rome và hậu quả là chúng ta đang lắng nghe “sự gào thét của trái đất” thể hiện qua cuộc khủng hoảng lương thực hiện nay.

Khủng hoảng lương thực lần này có 3 điểm mới so với các đợt khủng hoảng lương thực trước.

Một là, giá lương thực tăng cao đột biến không chỉ tại các nước đang phát triển mà cả các nước phát triển. Các nước phát triển như Mỹ, Nga, Xcốt-len, EU đều chứng kiến giả cả lương thực leo thang.

Hai là, khủng hoảng lương thực không chỉ tác động đến khu vực nông thôn mà còn tác động đến cả khu vực thành thị.

Ba là, mặc dù còn nhiều ý kiến khác nhau về mức độ của các nguyên nhân gây ra khủng hoảng, nhưng cuộc khủng hoảng lương thực lần này là kết quả cộng hưởng của nhiều nhân tố tác động như giá nhiên liệu tăng cao (dẫn đến giá phân bón và vận tải tăng vọt), dân số thế giới tăng, nhu cầu tiêu dùng thịt của tầng lớp trung lưu tăng nhanh đặc biệt tại một số nước Châu Á như Trung Quốc và Ấn Độ, ảnh hưởng không thuận của biến đổi khí hậu, một lượng lớn lương thực được sử dụng làm nhiên liệu sinh học, nạn đầu cơ lương thực v.v…

Đáng lưu ý là đối với các nước bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng lương thực, sự khan hiếm lương thực và giá lương thực tăng cao không chỉ là vấn đề nhân đạo mà mà còn có hệ luỵ an ninh và chính trị sâu sắc.
 
Trong vài tháng qua, đã xuất hiện những cuộc cướp bóc lương thực tại Mexico, Morocco, Uzbekistan. Khu vực Đông Nam Á cũng chứng kiến rõ những tác động về an ninh và chính trị của cuộc khủng hoảng lương thực hiện nay. Tại Malaysia, nguyên nhân chính liên minh chính trị của Thủ tướng Abudullah Badawi thất cử trong cuộc bầu cử quốc hội vừa qua là do chính phủ thất bại trong xử lý giá lương thực và nhiên liệu tăng cao.  Tại Indonesia, giá đậu nành tăng đã dẫn đến nhiều cuộc biểu tình quy mô nhỏ nhưng kéo dài hàng tháng khắp nơi.  Tại Phillipines, gạo được coi là một mặt hàng chính trị và việc cung ứng đủ gạo liên quan đến vận mệnh chính trị của Chính phủ.
 
Đáng mừng là trong bối cảnh khủng hoảng lương thực diễn ra hiện nay, các nước và các tổ chức quốc tế đua nhau đưa ra các sáng kiến, chương trình và giải pháp để ngăn chặn cuộc khủng hoảng này.
 
FAO đã huy động 1,7 tỷ USD để hỗ trợ cung cấp giống và sản xuất nông nghiệp cho các nước thunhập thấp và xây dựng chương trình đối phó với biến động giá cả lương thực. Chương trình lượng thực thế giới cũng cung cấp them 755 triệu USD để đáp ứng những nhu cầu mới do khủng hoảng lương thực tạo ra. Quỹ Phát triển nông nghiệp quốc tế cũng cung cấp 200 triệu USD cho nông dân nghèo ở những nước  chịu tác động mạnh nhất.  Ngân hàng thế giới cũng tài trợ 1,2 tỷ cho các nước nghèo để thúc đẩy phát triển sản xuất nông nghiệp.

Một số nước phát triển cũng đưa ra một giải pháp cho cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu. Tháng 2/2008, Tổng thống Mỹ George Bush tuyên bố nước Mỹ tài trợ thêm 770 triệu USD cho viện trợ lương thực quốc tế. Nhật Bản quyết định cấp thêm 100 triệu USD cho viện trợ lương thực khẩn cấp cùng với khoản 75 triệu USD Nhật đã cam kết cung cấp năm 2008 cho mục tiêu này. Đồng thời đầu tháng 5/2008,  việc Nhật Bản quyết định bán dự trữ gạo quốc gia đã góp phần giảm 14% giá gạo thế giới chỉ trong 1 tuần.

Sự phản ứng nhanh của các tổ chức quốc tế và một số nước đối với cuộc khủng hoảng lương thực này là đáng hoan nghênh, tuy nhiên có thể nói những sự hỗ trợ ấy chỉ là những giải pháp tình thế. Thế giới đang cần có giải pháp lâu dài hơn cho vấn đề khủng hoảng lương thực hiện nay. Vấn đề lương thực càng chậm được giải quyết bao nhiều lâu thì tình hình lương thực trong tương lai sẽ càng trầm trọng báy nhiều. Trong bối cảnh năm 2015 dân số thế giới sẽ tăng lên 7,2 tỷ người, trong khi mỗi năm một diện tích đất canh tác tương đương với diện tích Ucraina sẽ mất đi hàng năm do hiện tượng biến đổi khí hậu,  chắc chắn vấn đề thiếu lương thực sẽ trở nên xấu đi nếu không có các giải pháp hữu hiệu và lâu dài.
 
Do nguyên nhân đa chiều của cuộc khủng hoảng lương thực hiện nay, thế giới cần có giải pháp đa chiều trước cuộc khủng hoảng lượng thực này. Giải pháp đa chiều đó bao gồm việc tăng năng suất lao động nông nghiệp, giải quyết các vấn đề biến đổi khí hậu, bảo đảm thương mại công bằng đối với các sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu của các nước đang phát triển, thiết lập hệ thống an sinh xã hội hiệu quả cho người thu nhập thấp, tăng cường viện trợ cho nông nghiệp tại các nước đang phát triển có thu nhập thấp, tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng nông nghiệp như đường giao thông, tiếp cận tín dụng nhỏ cho nông dân, bảo đảm sự sẵn có với chi phí hợp lý của các dịch vụ khuyến nông, vật tư nông nghiệp và tiếp thị cho nông dân.