Chính phủ tuyên bố cắt giảm 10% chi tiêu công. Ngày 1-4, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng gặp gỡ, yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty, nâng cao trách nhiệm xã hội, “chia lửa” chống lạm phát; ngày 2-4, Thủ tướng gặp chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố phía Bắc, yêu cầu tiết kiệm, có biện pháp tích cực chăm sóc người nghèo; ngày 3-4 Đoàn Chủ tịch Ủy ban TƯMTTQ Việt Nam ra lời kêu gọi toàn dân tiết kiệm, chống lạm phát...

Dốc toàn lực cho cuộc chiến chống lạm phát là yêu cầu bức xúc. Quyết tâm và những giải pháp tích cực của Chính phủ cần được cụ thể hóa bằng hành động thực tế của các cấp, các ngành, đặc biệt là sự đồng thuận của người dân...

Cách đây gần 3 năm, ngày 16-9-2005, trước những biến động về giá cả thị trường quốc tế, Viện Nghiên cứu khoa học thị trường - giá cả (Bộ Tài chính) đã tổ chức hội thảo “Kiểm soát lạm phát trong điều kiện mặt bằng mới giá thế giới”. Tại thời điểm đó, TS Ngô Trí Long đã cảnh báo: “Cần có chính sách tiết kiệm nguyên nhiên liệu “đầu vào” của sản xuất, nhất là tiết kiệm xăng dầu; tăng cường kiểm soát hoạt động xuất - nhập khẩu để điều hòa cung cầu hàng hóa, bình ổn giá những mặt hàng thiết yếu đối với sản xuất và đời sống nhân dân”. Để kiểm soát lạm phát, các chuyên gia kinh tế Việt Nam cho rằng Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phải thực hiện chính sách tiền tệ linh hoạt về tỷ giá, thực hiện lãi suất theo hướng khuyến khích xuất khẩu, giảm nhập siêu, nâng cao hiệu quả đầu tư vào các lĩnh vực của nền kinh tế. Và không ít lần trong các cuộc họp của Quốc hội và Chính phủ, vấn đề kiểm soát lạm phát cũng được đặt ra.

Tác động từ hai phía
Vấn đề lạm phát và kiềm chế lạm phát đã được đặt ra từ nhiều năm trước nhưng từ bàn hội nghị đến thực tế sinh động của nền kinh tế thị trường là một khoảng cách khá dài. Giờ đây lạm phát đã đến mức đáng lo ngại. Chính phủ và mỗi người dân đang phải đối đầu với một cuộc chiến quyết liệt khi chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 3-2008 so với tháng 12-2007 đã tăng 9,19%, nếu tính CPI bình quân 3 tháng đầu năm 2008 so với cùng kỳ năm 2007 đã tăng 16,38%.

Theo thống kê của các cơ quan chức năng, quý 1-2008 có mức tăng CPI cao nhất tính từ năm 1995 trở lại đây. Để duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định và đối phó với tình trạng lạm phát hiện nay, nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng vấn đề quan trọng nhất là kiểm soát và giám sát tiền tệ. Tuy nhiên, điều này không đơn giản bởi độ trễ của các chính sách tiền tệ, nhằm kiểm soát lạm phát quá dài, thêm vào đó là việc phối hợp các “liều thuốc” khác còn hạn chế chưa kể công tác dự báo quá yếu dẫn đến việc điều hành chưa chủ động, không linh hoạt... Thời gian qua, việc giám sát tài chính không tốt, đã để xảy ra những sai lệch về tài sản của một số ngân hàng, dẫn đến nhiều tình huống khó lường về tính thanh khoản của các nhà băng. Đó là điều rất nguy hiểm cho hệ thống kinh tế.

Tại thời điểm này, chúng ta đang phải đối mặt với những thách thức lớn: Mức “cung” tiền trong lưu thông quá lớn đã tạo nên lạm phát tiền tệ; do “cung” hàng hóa giảm kéo theo lạm phát “cầu”; tình trạng tăng giá của các sản phẩm như xăng dầu, sắt thép, thiết bị đã bị đẩy chi phí lên cao. Giá các sản phẩm trên thị trường thế giới tăng dẫn đến Việt Nam phải hứng chịu nạn lạm phát ngoại nhập. Chưa kể các yếu tố “té nước theo mưa” trong bối cảnh lạm phát đang làm cho giá cả hàng hóa nâng lên từng ngày. Thực tế cho thấy, nền kinh tế nước ta đang chịu tác động từ cả 2 phía: Trong nước và ngoài nước. Xét ở góc độ khách quan, từ năm 2004 trở lại đây, do kinh tế thế giới tăng trưởng ở mức cao, nên nhu cầu về các loại hàng hóa, năng lượng, vật tư... cũng tăng cao làm cho giá thế giới tăng mạnh, từ đó đẩy giá cả hầu hết các loại hàng hóa trong nước tăng theo. Thêm vào đó, dòng vốn đầu tư quốc tế đang có xu hướng chảy về các nước châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có Việt Nam, kéo theo một lượng lớn ngoại tệ đổ vào nước ta, gây áp lực lên tỷ giá và nới rộng khả năng lạm phát. Ở trong nước, những “cơn sốt” bất thường trên 2 thị trường bất động sản và chứng khoán đã góp phần kích hoạt giá cả tăng theo.

Giải pháp cấp bách
Trước tình hình đó, trong phiên họp thường kỳ mới đây, Chính phủ đã chủ trương “dốc toàn lực chống lạm phát”. Nhiều giải pháp thiết thực đã được các cơ quan chức năng cụ thể hóa bằng hành động. Đáng chú ý là việc Chính phủ tuyên bố sẽ cắt giảm 10% chi tiêu công và chấp nhận hạ mục tiêu tăng trưởng kinh tế xuống 7,5% trong năm 2008. Thủ tướng cũng đã gặp gỡ, yêu cầu các tập đoàn, tổng công ty “chia lửa” trong cuộc chiến chống lạm phát (ngày 1-4) và gặp gỡ Chủ tịch UBND các tỉnh phía Bắc yêu cầu tiết kiệm, chăm sóc người nghèo (2-4). Tuy nhiên, theo các chuyên gia kinh tế, vấn đề cấp bách hiện nay là phải thực hiện tốt chính sách tiền tệ, bởi nó có tác động nhanh, mạnh đến việc kiểm soát lạm phát. PGS.TS Quách Đức Pháp, Viện trưởng Viện Khoa học tài chính cho rằng: “Cần giảm bớt “cung” tiền bằng cách khi vốn nước ngoài đổ vào, NHNN bỏ VND ra mua USD để tăng dự trữ ngoại tệ, nhưng lượng tiền cung ứng ra để mua USD sẽ thông qua hình thức phát hành các giấy tờ có giá, như trái phiếu kho bạc, tín phiếu ngân hàng... sẽ giảm bớt được lượng tiền mặt trong lưu thông, hạn chế tăng giá và lạm phát”. Mới đây tại cuộc họp của Hội đồng Tư vấn chính sách tiền tệ, Chính phủ đã chỉ đạo đưa ra nhiều giải pháp quan trọng, như kêu gọi tiết kiệm tiêu dùng; đẩy mạnh xuất khẩu với tốc độ nhanh; hỗ trợ về vốn, tỷ giá, giảm phí, ưu tiên mua hết ngoại tệ có nguồn gốc xuất khẩu; giảm nhập siêu bằng cách rà soát mạnh nhập khẩu, những mặt hàng chưa cần thiết sẽ được kiểm soát bằng thuế... Chính phủ cũng chỉ đạo các ngành liên quan phải lên kế hoạch cân đối, không cho giá các loại hàng hóa thiết yếu như lương thực, thực phẩm, xăng dầu, điện, than, thuốc chữa bệnh tăng lên quá cao, bảo đảm cung - cầu để từ nay đến tháng 6, giá cả chững lại hoặc đi xuống. Trong những biện pháp kiềm chế lạm phát, việc giữ ổn định giá lương thực, thực phẩm đóng vai trò quan trọng. Trong khi giá gạo bình quân ở các tỉnh phía Nam hiện chỉ bán 5.000đ/kg, thì ở miền Bắc đã ở mức giá 11.000-12.000đ/kg, muốn kéo giá xuống chỉ cần có giải pháp điều tiết cung - cầu giữa hai miền. Mới đây, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát cho biết Bộ đang hướng dẫn địa phương triển khai các biện pháp cấp bách phát triển chăn nuôi, sản xuất, nhằm bảo đảm có dồi dào nguồn “cung” để giá cả thị trường “hạ nhiệt”.

Một trong những giải pháp quan trọng là rà soát lại các hạng mục đầu tư. Theo nhiều nhà nghiên cứu thị trường, trong thời điểm hiện tại, Nhà nước chỉ nên đầu tư những dự án thật cần thiết để hạn chế tối đa chi từ vốn vay nợ nước ngoài, giảm tỷ lệ thâm hụt ngân sách xuống theo tỷ lệ quốc tế. Đồng thời không áp dụng chính sách giảm thuế kim ngạch ồ ạt. Bởi, nhiều mặt hàng, giảm thuế đồng nghĩa với việc giảm giá, đẩy “cầu” tăng và nhập khẩu cũng tăng theo. Ngoài ra, cần tích cực tìm thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hóa, tăng nhanh xuất khẩu để chủ động đối phó trước những tác động của giá thế giới đối với nền kinh tế...

Hy vọng, với hành động tích cực của các cấp các ngành, sự đồng thuận của người dân, quyết tâm và những giải pháp của Chính phủ nhằm ngăn chặn lạm phát ổn định kinh tế sẽ sớm đạt được hiệu quả.