Trong quý 1-2008, giá cà phê đã đạt mức 41.000 đồng/kg, cao nhất trong vòng 14 năm kể từ năm 1994 đến nay. Việc cà phê tăng giá là tin vui cho cả người sản xuất và xuất khẩu, nhưng đã dẫn đến tình trạng người dân trồng mới cà phê ồ ạt, nguy cơ phá vỡ quy hoạch phát triển nông nghiệp.

Theo Hiệp hội Cà phê-Ca cao Việt Nam (Vicofa), giá cà phê tăng cao là do sản lượng cà phê niên vụ 2007-2008 của nước ta-quốc gia sản xuất cà phê robusta hàng đầu của thế giới, giảm mạnh, chỉ đạt 850.000 tấn, trong khi dự đoán là 1 - 1,1 triệu tấn. Một nguyên nhân nữa khiến giá cà phê tăng cao là do người sản xuất cà phê “găm hàng”, làm cho một số doanh nghiệp xuất khẩu cà phê phải nâng giá thu mua.

Diện tích cà phê trồng mới trên đất lấn rừng ở huyện Đắc Song, tỉnh Đắc Nông. Ảnh: THÚY HIỀN

Cách đây 4 năm, tỉnh Đắc Lắc đã đưa ra kế hoạch chuyển đổi 40.000ha cà phê trên đất không phù hợp, thiếu nguồn nước sang cây trồng khác, chỉ giữ cà phê ổn định với diện tích 140.000ha nhưng hiện cà phê Đắc Lắc vẫn duy trì ở con số gần 180.000ha.

Ông Nguyễn Văn Sinh, Phó Giám đốc Sở NN-PTNT tỉnh Đắc Lắc, âu lo: “Năm 2007, toàn tỉnh trồng mới 3.748 ha. Dự báo năm nay diện tích cà phê trồng mới khi sẽ nhiều hơn. Cái khó hiện nay là chính quyền và ngành nông nghiệp chỉ biết khuyến cáo bà con nông dân chứ khi người dân có đất, họ trồng cây gì là do họ tự quyết định”.

Còn tại tỉnh Đắc Nông, chủ trương của tỉnh ổn định diện tích ở con số 60.000ha đã phá sản vì hiện nay tổng diện tích cà phê ở địa phương này hiện lên đến hơn 70.000ha, trong đó diện tích cà phê trồng mới năm 2007 là 850 ha. Dự kiến, diện tích cà phê trồng mới năm 2008 này của Đắc Nông là hơn 1.000ha.

Trong khi quỹ đất cho sản xuất nông nghiệp không còn, để mở rộng diện tích cà phê, người dân Tây Nguyên đã không nương tay với rừng. Nhiều vụ phá rừng trồng cà phê đã xảy ra, nhưng chỉ được phát hiện khi cây cà phê đã thế chỗ cho cây rừng(!). Vào thời điểm này, khi mà giá cà phê đang ở mức kỷ lục, tình trạng phá rừng trồng cà phê và chuyển nhượng đất trái phép đang gia tăng từng ngày.

Theo số liệu của UBND tỉnh Lâm Đồng thì trong tháng 4, toàn tỉnh xảy ra 369 vụ phá rừng, khai thác lâm sản trái phép, tăng đến 69 vụ so với tháng 3 năm ngoái, đó là chưa kể những diện tích rừng bị phá mà ngành chức năng chưa nắm được. Tại Đắc Lắc, trong 4 tháng đầu năm 2008 đã xảy ra 677 vụ phá rừng trái phép, tăng đến 415 vụ so với cùng kỳ năm trước, bình quân mỗi ngày hơn 5 vụ.

Hơn 10 năm trước, từ khoảng năm 1998, khi giá cà phê tăng vọt, cả Tây Nguyên “quay cuồng” lên với cảnh người người đua nhau, nhà nhà đua nhau đi tìm đất trồng cà phê, đến lúc thu hoạch cung vượt cầu làm giá rớt mạnh, nhiều người đã phá sản. Và những ngày này, chưa đến mùa mưa nhưng cả Tây Nguyên cũng đang ùn ùn cảnh người ta nháo nhào đi tìm đất trồng, đi mua cây giống trồng cà phê và nạn di dân tự do cũng tăng theo.

Cây cà phê rất cần nước trong lúc hệ thống thủy lợi hiện có chưa đáp ứng được nhu cầu tưới thì việc phát triển mới ồ ạt cây cà phê đang đặt ngành cà phê Việt Nam và cà phê thế giới trước một viễn cảnh ảm đạm và nhiều khả năng bi kịch cũ sẽ lặp lại sau vài năm nữa lúc số diện tích mới trồng bước vào thu hoạch.