Theo báo cáo nghiên cứu (*) về tác động của việc tăng giá xăng dầu tới sức mua của người dân cho thấy, sức mua các hộ gia đình đang sử dụng mặt hàng xăng dầu giảm khoảng 1%.Các hộ giàu hơn có khuynh hướng chịu ảnh hưởng nhiều hơn.

Mặc dù chưa xác định được việc tăng giá dây chuyền ở những mặt hàng khác sẽ xói mòn sức mua của các hộ gia đình ở những mức thu nhập khác nhau ra sao, nhóm nghiên cứu cho rằng lạm phát nhìn chung gây tổn thương nhiều hơn cho các hộ nghèo

Do đó, sẽ là hợp lý nếu Chính phủ, trên cơ sở giảm tải gánh nặng ngân sách từ trợ cấp xăng dầu như trong thời gian qua, có thể sử dụng thêm một phần ngân sách để chi cho các mục đích như an sinh xã hội, bảo hiểm thất nghiệp... là những công cụ trợ giúp hữu hiệu cho những tầng lớp dân cư đã chịu nhiều hậu quả từ quá trình lạm phát cao trong thời gian qua.

Tỷ trọng chi tiêu cho xăng dầu trong tổng chi tiêu của các hộ gia đình chiếm khoảng 2,45%, chi tiêu cho gas là 0,95%. Điều ấy đồng nghĩa với việc giá xăng dầu tăng 30% lập tức sẽ khiến ngân sách thực của người dân nói chung giảm đi khoảng 0,74%. Nói cách khác, họ cảm thấy bị nghèo đi 0,74%, hay là ảnh hưởng tức thời tương đương với việc chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng thêm 0,74%. Giả định giá gas sẽ tăng theo giá xăng dầu ở mức tương đương, thì ảnh hưởng trực tiếp sẽ được gia tăng thêm 0,28%. Hay xét về tổng thể, CPI sẽ tăng thêm khoảng 1,02%.

Tuy nhiên, có một thực tế là các hộ gia đình ở những mức thu nhập khác nhau tiêu thụ xăng dầu và ga khác nhau. Tỷ trọng chi tiêu cho xăng dầu và gas trong tổng chi tiêu tăng dần theo thu nhập của hộ.

Dường như sự tăng giá xăng dầu có ảnh hưởng nặng nề hơn đối với các hộ giàu, và các hộ nghèo thì chịu ảnh hưởng ít hơn. Những hộ không sử dụng xăng dầu thực tế không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi việc tăng giá. Trên thực tế, họ sẽ chỉ bị chịu ảnh hưởng thông qua các ảnh hưởng gián tiếp do các mặt hàng khác tăng giá mang tính dây chuyền.

Trên cả nước, chỉ có 35% số hộ là dùng gas, và gần 60% số hộ có tiêu thụ xăng dầu.

Một thực tế là các hộ càng nghèo thì xác suất có sử dụng xăng dầu và gas càng thấp. Chẳng hạn, ở những hộ nghèo nhất, hầu như họ không dùng gas, và chỉ có hơn 20% số hộ là có dùng xăng dầu. Trong khi đó, ở nhóm hộ giàu nhất, 80% số hộ có tiêu dùng gas và khoảng 85% có tiêu dùng xăng dầu.

Ảnh hưởng tức thời và trực tiếp của việc tăng giá xăng dầu (và gas) có ảnh hưởng khá lớn tới các hộ hiện đang tiêu dùng những mặt hàng này, khiến sức mua của họ giảm trực tiếp. Nếu chỉ tính đến sự tăng giá xăng dầu nói riêng, các hộ nghèo thấy sức mua bị giảm đi khoảng 1,08%, còn các hộ giàu thì khoảng 1,28%. Trong khi đó, nếu tính đến cả khả năng tăng giá gas tiếp theo giá xăng dầu, thì đối với các hộ nghèo, thu nhập có thể bị giảm khoảng 2,2%, còn với hộ giàu, có thể là khoảng 1,9%.

Ở thành thị, có thể suy đoán rằng tác động trực tiếp của việc tăng giá xăng dầu khiến khoảng cách giàu nghèo ở khu vực thành thị được cải thiện hơn đôi chút, nhưng nếu tính đến cả sự tăng giá gas, thì tình hình lại diễn biến ngược lại, nghĩa là người nghèo bị ảnh hưởng nhiều hơn. Có thể thấy trước là tỷ lệ các hộ nghèo dùng gas vốn đang rất thấp (2,44%) sẽ giảm xuống thấp hơn nữa.

Tác động tăng CPI do tăng giá xăng dầu đối với những hộ có tiêu dùng xăng dầu ở khu vực nông thôn xấp xỉ và nhẹ hơn khu vực thành thị chút ít. Tác động này cũng góp phần làm cải thiện đôi chút khoảng cách thu nhập giàu nghèo ở khu vực nông thôn.

Mặc dù việc tăng giá xăng một cách bất ngờ có thể là một phương pháp chống đầu cơ tích trữ cũng như những kỳ vọng không cần thiết, nhưng một bài học kinh nghiệm chính sách vẫn có thể rút ra từ việc tăng giá xăng lần này là tầm quan trọng của công tác tuyên truyền đồng bộ đi liền sau đó. Có thể trên thực tế, việc tăng giá xăng không gây ảnh hưởng nhiều như người ta vẫn tưởng, hoặc có thể ảnh hưởng tới đời sống ít hơn so với một số hiện tượng tăng giá âm thầm khác, nhưng do xăng dầu là một mặt hàng thiết yếu mà đa số dân chúng, đặc biệt là dân cư ở thành thị, tiêu dùng hàng ngày, nên ảnh hưởng tâm lý thường rất sâu và rộng. Do đó, nếu có những tính toán cụ thể được công bố để thuyết phục người dân. Đây có lẽ là một bài học tốt cho những lần tăng giá các mặt hàng thiết yếu khác như giá điện trong thời gian tới.