Những nét chữ màu vàng trên tờ giấy đã chứng nhận điều đó.

Tờ giấy không nói rằng xưởng quần áo Ngôi sao đỏ đã đi đến phá sản, nhưng nghỉ hưu danh dự có nghĩa là bà Lâm sẽ không được nhận tiền lương hưu.

Phá sản không phải là một từ chính xác dành cho những doanh nghiệp thuộc sở hữu của nhà nước. "Tổ chức lại nội bộ" là từ sau đó đã được bỏ đi trong giấy chứng nhận và như vậy, tiền lương hưu của bà Lâm bị giữ lại chỉ là tạm thời.

- Luôn có một con đường để đi lên núi. - Bà Vương, hàng xóm của bà Lâm nói vậy sau khi được thông báo về tình cảnh của bà.

- Và luôn có một cái xe Toyota ở nơi nào có đường đi.

- Cô cứ tiếp tục đi, cô Lâm. Tôi biết cô là người lạc quan mà. Hãy luôn tích cực rồi cô sẽ tìm được chiếc Toyota của mình.

Nhưng nơi nào trên trái đất này bà có thể tìm được con đường để lấp đầy khoản tiết kiệm đang teo tóp dần? Trong vài ngày, bà Lâm cứ liên tục cộng, trừ, nhân, chia và bà cho rằng khoản tiết kiệm của mình sẽ duy trì được trong vòng hai năm nữa nếu như bà có thể bỏ qua một bữa ăn bằng cách chui lên giường ngay sau khi mặt trời lặn và gói tròn trong quần áo để không phải cung cấp nhiên liệu cho cái lò sưởi không bao giờ cảm thấy thoả mãn trong suốt mùa đông dài lê thê của phương bắc.

Nhà văn nữ Lý Di Vân hiện là giảng viên ở trường ĐH Iowa (Mỹ). Bà có hai bằng thạc sỹ văn chương, từng đoạt giải thưởng Plimpton, giải Pushcart và năm 2005, thời báo Los Angeles đã gọi bà là "nhân vật đáng được chiêm ngưỡng". Tập truyện ngắn thứ tư mang tựa đề "A thousand years of good prayers" (Ngàn năm cầu nguyện) đã được đông đảo độc giả Hoa Kỳ đón nhận và hiện bà đã ký hợp đồng xuất bản với Công ty Random House cho cuốn tiểu thuyết đang viết dở. Truyện và hồi ký của bà từng được in trên tờ New Yorker, Ploughshare, Paris Review và nhiều tạp chí khác.

- Đừng lo. - Bà Vương nói khi họ gặp nhau ở chợ. Nhìn xuống cái củ cải duy nhất mà bà Lâm mua cho bữa tối, bà chắp hai bàn tay như cầu Phật. - Chị có thể kiếm cho một một người nào đó.

- Lấy chồng á? - Bà Lâm đỏ mặt.

- Chị đừng có bảo thủ như thế. Năm nay chị bao nhiêu tuổi rồi?"

- Năm mươi mốt.

- Chị còn trẻ hơn tôi. Tôi đã năm tám tuồi rồi, nhưng tôi không cổ hủ như chị. Chị có biết không? Bọn trẻ bây giờ không còn độc quyền về hôn nhân nữa đâu nhé.

- Đừng biến tôi thành trò cười cho thiên hạ chứ.

- Tôi nói nghiêm túc đấy, chị Lâm ạ. Có rất nhiều người già goá vợ trong thành phố. Tôi chắc rằng cũng có những người giàu có, ốm yếu cần một ai đó để chăm sóc cho họ.

- Bà muốn nói rằng, tôi có thể tìm việc để người trông nom cho người già? - Bà Lâm hỏi.
Bà Vương thở dài và giúi bà Lâm một cái.

- Đầu óc của chị đâu rồi. Không phải người trông nom mà là một người vợ. Bằng cách đó, ít nhất cô có thể thừa kế một ít tài sản khi chồng cô chết.

Bà Lâm há hốc miệng. Bà chưa từng có chồng và viễn cảnh một người chồng chết làm bà thấy sợ. Bà Vương đã quyết tâm theo đuổi kế hoạch của mình và trong một thời gian ngắn, bà đã tìm được cho bà Lâm một đám.

- 76 tuổi. Huyết áp cao và tiểu đường. Vợ mới chết. Sống một mình trong căn hộ 3 buồng ngủ. Tiền lương hưu 2 nghìn tệ một tháng. Hai con trai đã kết hôn và làm việc cho chính phủ, lương cao. - Bà Vương nói, ngạc nhiên vì bà Lâm vẫn không mảy may xúc động.

- Nào, chị Lâm, chị có thể tìm được ở đâu một ông chồng tốt hơn thế? Ông lão ấy chẳng bao lâu nữa sẽ chết còn mấy anh con trai giàu có cũng chẳng tiếc gì chỗ tiết kiệm mà ông lão đã cho chị. Tôi nói cho chị nghe nhé. Đây là gia đình có tư cách nhất mà tôi biết. Nhưng trong số rất nhiều người phụ nữ khác, họ chỉ chọn mình chị. Tại sao? Vì chị chưa từng kết hôn và không có con cái gì cả. Mà tiện đây tôi cũng muốn hỏi sao trước đây chị không lấy chồng? Chị chưa từng nói cho tôi biết lý do đâu đấy.

Bà Lâm mấp máy miệng

- Tại vì...

- Nếu chị không muốn thì cũng không cần phải kể cho tôi đâu. Dù sao họ cũng không thích những người đã có một lũ con cháu. Chính tôi cũng không tin vào mấy bà mẹ kế đâu. Ai có thể đảm bảo họ sẽ không tuồn của cải về cho con cháu chứ. Nhưng chị là người rất tốt. Tôi đã nói với họ rằng, nếu chỉ còn một người trung thực duy nhất còn lại trên thế giới này thì người đó chính là chị, chị Lâm ạ. Chị còn lưỡng lự gì nữa?

- Sao họ không thuê người chăm sóc cho ông ấy? - Bà Lâm hỏi, nghĩ về hai người con trai mà rất có thể sẽ sớm trở thành con bà. - Tính về lâu dài thì sẽ rẻ hơn nhiều.

- Chị có biết mấy con bé ngoài chợ như thế nào không? Bọn nó lười biếng và ăn trộm tiền của các ông chồng. Chúng bỏ mặc mấy ông chồng già ngồi trên đống phân cả ngày. Thuê mấy đứa như thế chỉ chóng đẩy ông ta chết nhanh hơn thôi.

Bà Lâm buộc phải đồng ý với điều đó, quả thực, một người phụ nữ lớn tuổi là sự lựa chọn khôn ngoan. Được bà Vương hộ tống, bà Lâm đến buổi dự phỏng vấn với hai anh con trai và những người vợ của họ. Sau một giờ hỏi han, hai anh con trai nhìn nhau và hỏi bà Lâm có cần thời gian để suy nghĩ về cuộc hôn nhân này không.

Không cần phải nghĩ nhiều, bà chuyển về ngôi nhà mới trong vòng một tuần sau đó. Chồng của bà, ông Đường đau ốm hơn bà nghĩ. "Bệnh Alzheimer", một cô cháu gái nói với bà trong bữa tối của lễ cưới.

Bà Lâm gật đầu, không biết đó là bệnh gì nhưng đoán rằng nó có liên quan đến não. Bà đỡ chồng bằng cả hai tay và dẫn ông đến bàn, giúp ông ngồi và lau nước dãi trên cằm ông.

Bà Lâm đã trở thành một người vợ, một người mẹ, và một người bà. Bà không còn nhớ từ năm nào trong cuộc đời bà, mọi người bắt đầu gọi là bà Lâm thay vì cô Lâm. Không còn là vấn đề nữa, vì bà hoàn toàn thấy đủ tư cách cho cái danh xưng ấy.

Hàng tuần, một anh con trai ghé qua kiểm tra và để lại số tiền đủ cho tuần tới. Ông Đường là một người lặng lẽ, ngồi trên chiếc ghế tựa bên cửa sổ, tự đắm chìm vào sự im lặng không đáy của mình. Cứ một lúc, ông lại hỏi bà Lâm về người vợ của ông. Đã được anh con dặn trước, bà Lâm trả lời rằng vợ ông trong viện đã đỡ hơn và sẽ sớm trở về nhà. Nhưng trước khi bà trả lời, dường như ông Đường đã quên mất câu hỏi của mình và quay lại trầm ngâm như cũ, không hề có dấu hiệu gì là đang nghe. Bà chờ đợi thêm những câu hỏi khác và cuối cùng phải bỏ cuộc.

Bà vặn to tivi và đi lại quanh ngôi nhà, quét tước, lau chùi, giặt giũ. Rồi bà ngồi trên chiếc ghế trường kỷ, xem chương trình ca kịch. Không giống như chiếc tivi 12 inch mà bà Lâm đã từng có, luôn bắt bà phải đi đi lại lại mỗi khi muốn chuyển kênh (và chỉ có tất cả 6 kênh nhờ cái ăngten làm từ hai chiếc đũa sắt), tivi của ông  đường đúng là một nhà ảo thuật với vô số kênh, tất cả đều tuân lệnh theo một chiếc điều khiển.

Choáng váng vì những sự lựa chọn mà bà đang có và bởi thú vui được chuyển từ sự lựa chọn này sang sự lựa chọn khác, bà Lâm nhanh chóng nhận thấy cỗ máy này không làm lợi cho bà. Dù bà đang xem chương trình nào, bà cũng luôn lo lắng rằng bà đang bỏ lỡ một chương trình thú vị khác.

Vài ngày sống trong cuộc sống mới, bà Lâm ngạc nhiên phát hiện ra rằng bà không còn nghiện tivi giống như suốt mười năm vừa rồi nữa. Liệu cuộc hôn nhân đã có sức mạnh khiến một thói quen được hình thành lâu dài lại có thể được vứt bỏ trong một thời gian ngắn?

Bà Lâm tắt tivi. Ông Đường không chú ý đến sự im lặng đang tràn ngập trong căn phòng. Bà nhận ra rằng không thể đổ lỗi cho cái tivi. Mà bởi sự hiện diện của ông Đường khiến bà không thể tập trung.

Bà cầm một quyển tạp chí và hé mắt nhìn ông Đường từ đằng sau những trang báo. Mười phút chuyển thành hai mươi phút và bà vẫn tiếp tục nhìn ông, mặc dù ông nhất quyết không bắt gặp ánh nhìn của bà. Bà có sự nghi ngờ kỳ quặc rằng ông Đường không ốm. Ông biết bà đang ở đó và ông đang bí mật quan sát bà. Ông biết rõ người vợ sống với ông suốt 54 năm đã rời bỏ ông và bà Lâm là người vợ mới của ông nhưng ông từ chối thừa nhận bà. Ông giả vờ mất trí và chờ đợi bà đóng vai một người làm thuê. Nhưng bà Lâm quyết không chịu thua.

Ông ta là chồng còn bà là vợ. Giấy kết hôn giấu dưới gối của bà. Nếu ông Đường đang thử thách lòng kiên nhẫn của bà thì bà sẵn sàng chứng minh. Bà đặt cuốn tạp chí xuống và táo bạo nhìn thẳng vào mặt ông Đường, cố gắng khiến ông ta bối rối. Vài phút trở thành một giờ đồng hồ và đột nhiên bà Lâm kinh hãi nhận ra rằng bà cũng đang mất trí.

Bà nhìn ông Đường, ông vẫn như thể một bức tượng. Ông bị bệnh thực, bà nghĩ và cảm thấy xấu hổ vì đã nghi ngờ ông Đường một cách vô căn cứ, một người không có khả năng tự vệ, giống như một đứa trẻ sơ sinh.

Bà bước nhanh vào bếp và quay trỏ lại với một cốc sữa. "Đến giờ uống sữa rồi", bà nói, vuốt ngực ông Đường cho đến khi ông bắt đầu nuốt.

Ba hôm trước, bà đã tiêm cho ông một liều insulin. Chỉ khi đó, bà mới bắt gặp một thoáng sự sống còn lại trong con người ông Đường. Thỉnh thoảng khi có giọt máu ứa ra lúc bà rút ống tiêm, bà dùng ngón tay để lau thay vì bông gòn, cảm giác lạ lùng rằng máu đang thấm vào cơ thể bà.