Giá vốn đầu vào đắt
Nguyên nhân trực tiếp do lãi suất huy động (cả từ tổ chức, dân cư và NH khác) tăng mạnh. Với mặt bằng lãi suất danh nghĩa 12%/năm cộng với các chi phí khác (trong đó có cả mức chênh lãi suất thỏa thuận), lãi suất tiền gửi thực tế bình quân của các NH hiện lên tới trên - dưới 15%/năm.
Nguyên nhân sâu xa là chỉ số giá cả tăng cao, người dân rút tiền tiết kiệm mua vàng, hàng hoá và tài sản khác tích trữ: Khối lượng nợ không sinh lời của các NH tăng vì khả năng thanh toán của các DN do lạm phát cao bị giảm; Vốn NH đọng trong BĐS, CK và các dự án đầu tư từ nguồn NSNN; Quản trị kỳ hạn tài sản nợ-có của một số NH yếu kém; Chính sách tiền tệ thắt chặt của NHNN đã hút bớt một phần vốn huy động của các NH (qua dự trữ và tín phiếu NHNN bắt buộc).
Nguồn tiền gửi tăng rất chậm trong 4 tháng đầu năm đã khiến cho tốc độ tăng dư nợ đến cuối tháng 4 đã giảm thấp. Bên cạnh đó, do mức độ rủi ro của nền kinh tế trong bối cảnh hiện nay khá cao nên lãi suất cho vay NH cũng cộng thêm mức phòng ngừa rủi ro.
Chênh lệch lãi suất rất lớn
Các mức lãi suất cho vay của NH hiện có rất nhiều loại và độ chênh rất lớn giữa mức thấp nhất và cao nhất. Từng lãi suất được áp dụng cho độ tín nhiệm của khách hàng vay vốn và mức rủi ro của các khoản cho vay.
Ví dụ, sản phẩm tín dụng mua hàng trả góp (hình thức NH liên kết với các Cty thương mại cho khách hàng vay mua hàng trả góp thường là hàng điện tử, điện lạnh...) thủ tục đơn giản, không tài sản đảm bảo, thời hạn giải ngân chỉ trong vài giờ nên mức lãi suất đến 30%/năm. Còn những khoản cho vay 12%/năm chủ yếu chỉ áp dụng đối với các hợp đồng tín dụng đã cam kết với khách hàng trước năm 2008.
Mặt bằng lãi suất cho vay của các khối NH cũng có sự chênh lệch khá lớn. Xếp theo thứ tự từ thấp đến cao là: Khối các NHLD và chi nhánh NH nước ngoài; NHTMNN; NHTMCP. Nguyên nhân của sự chênh lệch chủ yếu là do khả năng về nguồn vốn, chi phí đầu vào, áp lực lợi nhuận... của các NH khác nhau.
Lãi suất cho vay USD trong nước hiện quá cao so với thế giới. Nguyên nhân do NH thiếu nguồn tiền gửi ngoại tệ, lãi suất huy động USD tuy thông báo công khai là 6%/năm nhưng thực tế để thu hút người gửi tiền NH phải trả lãi suất cao hơn.
Nhu cầu vay để nhập khẩu của nền kinh tế từ năm 2007 đến nay luôn ở mức rất cao nên hiện nay lãi suất cho vay USD cao nhất đã lên đến 16%/năm. Tuy nhiên, phần lớn đây chỉ là các khoản cho vay ngắn hạn. Khách hàng chấp nhận mức lãi suất này khi đã xác định được nguồn trả nợ. Bên cạnh đó nếu tỉ giá tương đối ổn định thì mức lãi suất này vẫn có phần thấp hơn VND.
Mặc dù lãi suất cho vay NH tăng đang là một khó khăn rất lớn đối với khách hàng, nhưng đây là điều khó tránh khỏi (với những nguyên nhân đã đề cập ở trên). Lãi suất tăng sẽ làm tăng giá DN và người tiêu dùng phải trả khi vay tiền. Vì vậy, nhu cầu sẽ bị giảm, tuy kinh tế có thể phát triển chậm lại nhưng lạm phát sẽ được kiềm chế.
Cần tín hiệu rõ ràng hơn về chính sách lãi suất
Tháng 5-6/2008, theo dự báo của nhiều NH, lãi suất cho vay không có biến động lớn. Lãi suất VND khá ổn định. Lãi suất cho vay USD có thể tăng nhẹ do nhu cầu nhập khẩu còn rất lớn và nguồn tiền gửi USD chưa có dấu hiện được cải thiện.
Tuy nhiên từ tháng 7 trở đi có thể lãi suất sẽ diễn biến theo xu hướng tăng (do giá cả vẫn ở mức tăng như tháng 4.2008 khiến NH có thể phải tăng lãi suất để hút tiền gửi; Nhu cầu vốn cho SX-KD, XNK tăng theo quy luật về cuối năm...).
Dù mục tiêu hàng đầu của VN hiện nay là kiềm chế lạm phát nhưng quan điểm của Chính phủ là vẫn phải bảo đảm tính thanh khoản của nền kinh tế và hoạt động lãnh mạnh của các NH.
TGĐ một NHTMCP nói: "Chúng tôi nhận thức rất rõ nếu lãi suất cho vay cao ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất kinh doanh của DN dẫn đến sự thua lỗ, khó khăn tài chính và trước sau cũng ảnh hưởng đến việc thanh toán nợ cho NH".
Một số NH đưa ra giải pháp về lâu dài có thể hợp tác đồng thuận nhằm giảm mức trần lãi suất cho vay để hỗ trợ sản xuất kinh doanh và đầu tư của DN, nhưng khả năng này khó hiện thực.
Biện pháp khả thi hơn là có một chính sách lãi suất phù hợp để các NH có thể khơi tăng nguồn tiền gửi. Vì vậy nhiều NH đề nghị NHNN có các giải pháp đồng bộ xử lý lãi suất huy động hợp lý theo hướng vừa ổn định, vừa phù hợp với nguyên tắc kinh tế thị trường để có thể vừa đảm bảo thu hút được tiền gửi, nhưng cũng tạo cơ sở không làm tăng thêm lãi suất cho vay.
Một chuyên gia NH nói: "NHNN nên đưa ra thông điệp rõ ràng hơn về định hướng điều hành chính sách tiền tệ trong ngắn hạn; Trợ giúp các NHTMCP nhỏ và những NH gặp vấn đề thanh khoản trên cơ sở đánh giá đầy đủ, thực tế của các NH này nhằm có giải pháp tổng thể để các NH thực sự thoát khỏi tình trạng hiện nay, tạo điều kiện cải thiện tình hình cho vay của các NH".
