Theo ý kiến của lãnh đạo Bộ GD&ĐT: Đề án “Đổi mới thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh ĐH, CĐ, TC” đang được Bộ trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, và nếu được phê duyệt thì có thể đưa ra thực hiện ngay trong năm học 2009-2010.
Là một nhà giáo đã có nhiều năm làm công tác giảng dạy trong trường đại học, tôi xin tham gia một số ý kiến về đề án này như sau:
Thứ nhất: Vì tính chất và mục đích của kỳ thi tốt nghiệp THPT là nhằm đánh giá kết quả học tập của các em học sinh sau 12 năm học tập cấp phổ thông để công nhận tốt nghiệp cho các em, tạo cơ sở cho các em tiếp tục học lên ĐH, CĐ hoặc rẽ ngang sang học nghề. Do vậy kỳ thi tốt nghiệp tất nhiên phải được tổ chức nghiêm túc, công bằng nhưng phải nhẹ nhàng, không quá căng thẳng.
Các em học sinh chỉ cần làm bài đạt yêu cầu về kiến thức phổ thông là sẽ được công nhận tốt nghiệp, không phải cạnh tranh “chọi” với một tỷ lệ nào cả. Kỳ thi tuyển sinh là nhằm mục đích chọn lựa những học sinh có đủ kiến thức và trình độ nhất định để theo học các chuyên ngành của các trường ĐH, CĐ.
Vì chỉ tiêu tuyển của các trường có hạn nên các em phải có sự cạnh tranh quyết liệt, phải “chọi” với một tỷ lệ có trường lên đến 1/30 hay cao hơn nữa. Như vậy mới chọn lựa được số học sinh có chất lượng để đào tạo đáp ứng được nhu cầu của xã hội. Do tính chất và mục đích khác nhau như vậy nên không thể tổ chức kỳ thi “2 trong 1” được.
Thứ hai: Về yếu tố thời gian và tâm lý đối với các em học sinh: Trong điều kiện thời tiết mùa hè nắng nóng như ở nước ta, các em học sinh phải thi 8 môn liên tục trong 4 ngày (chưa kể một ngày làm thủ tục thi), thì quả là một áp lực quá lớn cả về thể lực và cả về tâm lý.
Nếu không cân nhắc kỹ các mặt, chắc chắn sẽ có nhiều thí sinh phải bỏ cuộc giữa chừng do không đủ sức khỏe và vượt qua áp lực căng thẳng về tâm lý.
Nếu tổ chức làm hai kỳ thi riêng biệt như lâu nay vẫn làm, thì sau khi thi tốt nghiệp xong, các em có thêm thời gian khoảng một tháng để tập trung chuẩn bị ba môn chính cho kỳ thi tuyển sinh vào ĐH, CĐ, như vậy rõ ràng là sẽ tốt hơn đối với các em, và chất lượng bài làm sẽ cao hơn.
Thứ ba: Về công tác tổ chức, do điều kiện không cho phép cùng một lúc tập trung một số lượng lớn học sinh THPT về một số thành phố, thị xã có cơ sở trường lớp tốt, việc bảo vệ đảm bảo độ an toàn cao, để tránh những hiện tượng tiêu cực như tuồn đề thi ra ngoài, và ném bài làm vào trong phòng thi cho thí sinh như đã xẩy ra trước đây ở nhiều địa phương, mà lực lượng bảo vệ cũng không thể ngăn cản được.
Việc chấm bài thi đều do giáo viên các trường phổ thông chấm, mọi công đoạn tiếp theo đều do các Sở thực hiện. Trong khi đó, giáo viên của các trường ĐH không tham gia vào việc chấm bài của thí sinh dự tuyển để đánh giá chính xác và khách quan hơn thì làm sao các trường ĐH, CĐ có thể tin tưởng vào kết quả đó để tuyển chọn học sinh cho trường mình, nhất là các trường đòi hỏi chất lượng học sinh đầu vào cao.
Trong tình hình hiện nay đang có quá nhiều hiện tượng tiêu cực trong thi cử từ phía học sinh, cha mẹ học sinh và cả ngay trong hàng ngũ thầy cô giáo và cán bộ quản lý của ngành, thì việc tổ chức một kỳ thi với hai mục đích như Đề án mà Bộ GD&ĐT đưa ra quả là khó thực hiện được một cách công bằng, và có thể nói là duy ý chí.
Một số tình huống khác không thể xử lý nổi mà GS Văn Như Cương đã có dịp nêu lên trong báo Tiền phong số ra ngày 22, 23, 24 tháng 4 vừa qua cần được Bộ GD&ĐT xem xét một cách một cách cầu thị.
Đối với nhiều nước có nền giáo dục phát triển ở trình độ cao như ở châu Âu, công tác thi tuyển sinh vào ĐH, CĐ, TCCN đều giao quyền tự chủ cho các nhà trường, tự quyết định trong tất cả các khâu từ ra đề thi, thời gian tổ chức thi và chấm thi, quyết định điểm trúng tuyển... không thấy có chuyện tổ chức thi theo phương thức “ba chung” hay “bốn chung” như ở nước ta hiện nay.
Như chúng ta đều biết, chất lượng giáo dục bao gồm 6 yếu tố, đó là: Chương trình giảng dạy và sách giáo khoa; Trình độ đội ngũ giáo viên và phương pháp giảng dạy; Cơ sở vật chất trường lớp, trang thiết bị dạy học; Chất lượng học sinh đầu vào ở mỗi lớp học, bậc học; Phương pháp quản lý; Khả năng tài chính của ngành Giáo dục.
Rõ ràng rằng chất lượng giáo dục phụ thuộc chủ yếu vào 6 yếu tố đã nêu trên, do đó chúng ta cần tập trung việc cải cách về những nội dung đó. Thi cử chỉ là một biện pháp để nhằm đánh giá kết quả của việc dạy và học, chứ không phải là một biện pháp để nâng cao chất lượng giáo dục.
Chúng ta nên theo nguyên lý giáo dục là: Học thế nào thì thi theo thế ấy, đừng nên làm ngược lại là Thi thế nào thì học theo thế ấy. Bài học thất bại của chủ trương “Soạn bộ đề thi và thi tuyển sinh theo bộ đề thi” do Bộ GD&ĐT đưa ra cách đây mấy năm và nó đã nẩy sinh nhiều tiêu cực trong dạy và học cũng như trong công tác tuyển sinh mà chúng ta ai cũng đều nhận ra, và cuối cùng Bộ đã phải “khai tử” chủ trương đó.
Hiện tại phương thức thi “ba chung” mà Bộ đang thực hiện thì cũng đã có nhiều nhà giáo, nhiều chuyên gia giáo dục và cán bộ quản lý trong và ngoài ngành có ý kiến, và đề nghị Bộ GD & ĐT cần xem xét lại một cách nghiêm túc vì nó có những điều bất hợp lý trong công tác thi tuyển sinh.
