Kết quả mới chỉ ở bước thử nghiệm

Yêu cầu của Nghị quyết 05/2005/NQ-CP là "Đổi mới cơ bản chế độ học phí: Ngoài phần hỗ trợ của Nhà nước theo khả năng ngân sách, học phí (HP) cần bảo đảm trang trải chi phí cần thiết cho giảng dạy, học tập và có tích luỹ để đầu tư phát triển nhà trường; bước đầu bù đắp chi phí thường xuyên. Xoá bỏ mọi khoản thu khác ngoài HP".

Theo tự đánh giá của Bộ GDĐT thì cho đến tháng 12.2007, yêu cầu trên chưa được thực hiện.

Năm 2006, trong tất cả các trường công lập từ mầm non đến đại học, tổng chi Nhà nước chiếm tới 87,2% tổng chi của giáo dục ở nhà trường, phần chi của người dân là 12,8%. Ở các cơ sở đào tạo nghề từ sơ cấp đến đại học, tổng thu HP năm 2006 là 2.958 tỉ đồng, so với tổng chi phí 11.152 tỉ đồng chiếm 26,5%. Nếu HP tăng gấp 2 lần so với hiện nay thì cũng chỉ chiếm 42% chi phí đào tạo.

Hiện nay, chỉ ở các trường ngoài công lập (chiếm 17,7% số trường và 13,7% số HSSV) với mức HP cao hơn đáng kể HP ở các trường công lập, thì HP đảm bảo trang trải các chi phí cần thiết của nhà trường.

Theo Thứ trưởng Bộ GDĐT Phạm Vũ Luận, cho đến thời điểm này kết quả đạt được từ xã hội hoá giáo dục mới chỉ ở bước thử nghiệm, tìm tòi, còn chỉ tiêu xã hội hoá trong ngành giáo dục được cụ thể hoá cho năm 2010 là 80% số trẻ độ tuổi nhà trẻ học ở các trường ngoài công lập, mẫu giáo là 70%, THPT 40%, TCCN 30%, CĐ-ĐH 40% đều trong tình trạng không khả thi.

Phát biểu kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho biết, Bộ GDĐT tiếp tục "nợ" đề án học phí mới. Nhưng theo ông Nguyễn Thiện Nhân, cần nhận thức rõ hơn khái niệm về HP và vai trò của HP.

HP bậc phổ thông không đảm bảo chi phí vận hành, phải phù hợp với khả năng đóng góp của người dân, không được quá sức dân. HP đào tạo nghề nghiệp có thể đặt ra việc đảm bảo chi phí vận hành các cơ sở đào tạo.

Nếu người học không đủ khả năng chi trả sẽ được hỗ trợ thông qua các chính sách học bổng, tín dụng đào tạo. Vì đào tạo nghề nghiệp là đào tạo để sau đó có việc làm, thu nhập. Cho vay tín dụng là hình thức tạm ứng thu nhập trước, đi làm sẽ trả lại.

Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cũng nêu ra một khả năng: Có những nơi, những vùng khó khăn có thể phải áp dụng HP ngược, tức là không những miễn HP mà còn phải hỗ trợ thêm cho người đi học để họ có đủ tiền ăn, mua sắm sách vở, quần áo.

Ước tính có ít nhất khoảng 10% số HS phổ thông - tức trên 1,3 triệu em - tập trung ở các địa bàn khó khăn, miền núi cần được hỗ trợ thêm. Nếu hỗ trợ 25.000 đồng/tháng/em, chúng ta cần có 300 tỉ đồng, hoàn toàn trong khả năng Nhà nước có thể giải quyết được.

Vận động doanh nghiệp mở trường: Ưu đãi thuế, đất, tín dụng

Rào cản lớn nhất đối với XHH giáo dục được xác định tại hội nghị là các cơ chế chính sách thiếu đồng bộ, chưa công bằng giữa công và tư. Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng dẫn chứng: Trường ĐH, bệnh viện công lập xây dựng thì được Nhà nước cấp đất, ngoài công lập thì không. Bắt nhà đầu tư phải tự lo đất để xây trường học, bệnh viện thì quả là một "thách đố".

Ông gợi ý định hướng: Chúng ta thực hiện giải phóng mặt bằng "sạch" xây dựng các khu công nghiệp kêu gọi doanh nghiệp đầu tư với đủ các ưu đãi, tại sao không làm như vậy đối với các trường đại học?

Sau hội nghị này, các bộ, ngành sẽ có 10 việc cần làm để thúc đẩy việc thu hút nguồn lực xã hội cho giáo dục. Trong đó, quan trọng nhất là Chính phủ sẽ có những sửa đổi để ban hành nghị định mới, nhằm tháo gỡ tất cả những vấn đề liên quan đến thuế, đất đai, tín dụng. Về chính sách thuế, hướng sửa đổi sẽ là miễn giảm hoàn toàn thuế cho doanh nghiệp đầu tư vào giáo dục, y tế, văn hoá trong 4 năm đầu, 5 năm sau sẽ phải nộp 5% và 10% cho các năm tiếp theo.

Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân cho biết, Chính phủ sẽ yêu cầu Bộ GDĐT, Bộ LĐTBXH và các ngành thống kê số lượng trường do các doanh nghiệp mở. Và trong vòng 3 năm tới sẽ hình thành cuộc vận động doanh nghiệp tham gia mở trường và đào tạo học viên.

Đến năm 2006, số học sinh mầm non ở trường ngoài công lập là 57,27%, học sinh tiểu học ở trường ngoài công lập là 0,54%, học sinh trung học cơ sở ở trường ngoài công lập là 1,41%, học sinh trung học phổ thông là 30,6%, học sinh TCCN ngoài công lập là 18,22%, sinh viên cao đẳng, đại học ngoài công lập là 22,87%. Chương trình kiên cố hoá trường học tính đến năm 2006 đã thực hiện 9.310 tỉ đồng, trong đó ngân sách địa phương 3.174 tỉ đồng, ngân sách T.Ư hỗ trợ các địa phương là 5.223 tỉ đồng và các nguồn từ xã hội hoá là 913 tỉ đồng. Đến tháng 6.2007, cả nước có 8.355 trung tâm học tập cộng đồng, đạt tỉ lệ 76,43% số xã, phường, thị trấn có trung tâm học tập cộng đồng. Tỉ lệ biết chữ của các dân tộc (tính từ 15 tuổi trở lên) năm 2002 là 75,33%, đến năm 2004 là 77,13%. 300 tổ chức xã hội, doanh nghiệp, tập thể, cá nhân được Bộ GDĐT tuyên dương vì đã có đóng góp xuất sắc cho giáo dục đào tạo giai đoạn 1996 - 2006 đã đóng góp 23,356 triệu USD, 232.000 bảng Anh và 1.500 triệu mét vuông đất - trị giá 900 tỉ đồng.