>> Tình trạng học sinh dân tộc bỏ học diễn ra phổ biến

Sau 23 năm mới lại có một hội nghị toàn quốc về giáo dục dân tộc. Lẽ ra đây là một cơ hội để các địa phương nhìn lại tính hiệu quả trong đầu tư cho mảng GD dân tộc ở địa bàn mình thì phần nhiều các báo cáo tham luận lại “khoe” những đầu việc đã làm.

Mỗi lớp học chỉ có 4 học sinh (ảnh chụp tại một trường tiểu học thuộc huyện Đồng Văn, Hà Giang). Ảnh: Lưu Quang Phổ.

Nhưng có một địa phương nói đến con số cụ thể đủ cho Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân giật mình: 74 – 84% HS dân tộc của tỉnh mình ngồi nhầm lớp!

Hội nghị trực tuyến tại 3 đầu cầu: Hà Nội, Đà Nẵng, Cần Thơ. Dùng hình thức này là Chính phủ đã tính đến yếu tố tiết kiệm (thời gian, tiền bạc) cho các địa phương.

Thế nhưng suốt cả buổi sáng, hội nghị diễn ra trong không khí tẻ nhạt: Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân cùng các đại biểu ngồi nghe đại diện các địa phương lại các bản báo cáo (được in đầy đủ trong tập tài liệu phát cho đại biểu dự hội nghị).

Chỉ đến buổi chiều, không khí sôi nổi hơn bởi nhờ phần thảo luận. Tuy nhiên, tại điểm Hà Nội, nhiều ý kiến phát biểu vẫn sa vào lối mòn: “khoe thành tích” thì dài, kiến nghị thì ngắn.

Sau 23 năm mới lại có một hội nghị toàn quốc về GD dân tộc (theo lời Phó Thủ tướng Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân) nhưng qua hội nghị bức tranh GD dân tộc hiện lên với những thành tựu dù đây là mảng yếu nhất trong sự nghiệp phát triển GD&ĐT đầy những yếu kém của chúng ta hiện nay.

Theo ông Nguyễn Văn Ngữ - Vụ trưởng Vụ Kế hoạch tài chính (Bộ GD&ĐT), ngân sách nhà nước luôn ưu tiên và dành định mức phân bổ chi sự nghiệp GD&ĐT với mức cao nhất cho những vùng có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.

Ví dụ, năm 2006, định mức phân bổ chi sự nghiệp GD cho các vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc ở đồng bằng và vùng sâu gấp rưỡi vùng đô thị; vùng cao, hải đảo gấp đôi đô thị.

Vậy nhưng tình hình chung vẫn là tỉ lệ trẻ nhập học các cấp học chưa cao. Chất lượng dạy học, hiệu quả GD còn thấp. Các hình thức và nội dung GD đặc thù chưa phát triển vững chắc.

Các trường chuyên biệt chậm được củng cố, chất lượng đào tạo chưa tương xứng với đầu tư của Nhà nước. Đội ngũ GV chưa đáp ứng mục tiêu nâng cao chất lượng dạy học.v.v...

Mạng lưới trường lớp (tiểu học và THCS) tuy phủ hết các xã nhưng cũng không mấy ý nghĩa khi mà mật độ dân cư của các địa bàn có đông người dân tộc thiểu số cư trú rất thưa thớt.

Đã vậy, sự đầu tư vào mạng lưới trường học không đồng đều, không liên thông dẫn tới tình trạng lãng phí (có tỉnh cho biết, chỉ 27% HS tốt nghiệp THCS các trường phổ thông Dân tộc nội trú của huyện được vào học THPT tại các trường Dân tộc nội trú tỉnh)...

Đặc biệt, Sở GD&ĐT Đăk Lăk đưa ra những con số khiến Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân phải chú ý: Cấp Tiểu học có 3.802 HS dân tộc/ 4.514 HS ngồi nhầm lớp (tỉ lệ 84,2%); cấp THCS có 759 HS dân tộc/ 1.023 HS dân tộc ngồi nhầm lớp (tỉ lệ 74,1%).

Ngoài ra, trong quá trình thực hiện cuộc vận động “hai không”, tỉ lệ HS có học lực yếu kém ở Đăk Lăk  ngày càng tăng, đỉnh điểm là học kỳ I năm học 2007 – 2008: 30% (THCS) và 45% (THPT).

“Đây là nguyên nhân chính dẫn tới tỉ lệ HS bỏ học nhiều, đặc biệt tỉ lệ HS bỏ học rất cao đối với HS dân tộc” – đại diện Sở GD&ĐT Đăk Lăk nhận định.

Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân cho rằng, để giải quyết vấn đề chất lượng GD dân tộc cần phải có các giải pháp vừa đáp ứng tính thường xuyên, đặc thù, vừa phải kiên trì thực hiện trong thời gian dài.

Chính phủ sẽ ban hành một chỉ thị nhằm xốc lại, chấn chỉnh mảng GD dân tộc. Phó Thủ tướng cũng ngỏ ý tiếc khi hội nghị chưa bàn sâu các nội dung mà theo Phó Thủ tướng là rất quan trọng với phát triển GD dân tộc: vai trò của trung tâm GD cộng đồng; các cơ sở dạy nghề dành cho HS dân tộc.

“Nếu sau lớp 9 chỉ một phần các em có thể lên được lớp 10 thì vấn đề cấp bách là phải hướng các em đến với các cơ sở đào tạo nghề địa phương. Chúng ta phải phấn đấu không để tình trạng HS kết thúc THCS không học lên cao nữa nhưng cũng không học nghề, trở về địa phương mà không có kỹ năng nghề nghiệp” – Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân nói. 

Phải nhìn thẳng vào sự thật để có phương pháp giải quyết Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân: Có báo cáo của một tỉnh khiến tôi rất suy nghĩ: Kiểm tra ở bậc tiểu học đầu năm học này số HS diện ngồi nhầm lớp lên đến hơn 80%, THCS khoảng 70%. Đây là con số rất lớn mà không thể giải quyết trong vòng 1 năm. Tôi đề nghị Viện Khoa học GD; Vụ GD Dân tộc, các Vụ bậc học cần sớm làm việc với các địa phương có tỉ lệ HS ngồi nhầm lớp ở các cấp từ 30 – 40% trở lên. Phải suy nghĩ để có lộ trình xử lý vấn đề này chứ không thể giải quyết ngắn hạn được. Đây là hậu quả của một quá trình lịch sử để lại, chúng ta phải nhìn thẳng vào sự thật để có phương pháp giải quyết phù hợp.