Từ nhiều năm nay, chương trình - sách giáo khoa (SGK) gần như năm nào cũng chỉnh sửa nhưng vẫn bị kêu quá tải, hàn lâm, tùy tiện...  

Đầu tháng 7 vừa qua,  bộ SGK mới lớp 12 lại được phát hành trên toàn quốc. Đồng thời với đó thì ngày 7/7, Bộ Giáo dục - Đào tạo (GD-ĐT) cũng chính thức thông báo về việc lấy ý kiến đóng góp cho chương trình và sách giáo khoa phổ thông trên website: www.diendan.edu.vn  

Cuộc “cách mạng SGK” lần này liệu có mang lại những cải cách thật sự? Lâu nay, việc biên soạn SGK thường do một nhóm các giáo sư được Bộ GD-ĐT giao cho thực hiện. Điều đáng nói họ đều không phải là những người trực tiếp giảng dạy ở ba cấp từ tiểu học lên trung học phổ thông (THPT) nên chắc chắn không thể hiểu được thực tế khả năng tư duy, tiếp thu của học sinh.

Bởi vậy mới có những bài về “sức khỏe sinh sản” cho học sinh lớp 5 được viết một cách hàn lâm và y học khi mà về mặt thực tế, khái niệm “tinh trùng” vừa xa lạ vừa khó tránh dị ứng của lứa tuổi, dễ phản cảm. Lớp 5, 9 và 12 đều có học địa lý Việt Nam nhưng con số về diện tích Việt Nam ở 3 khối lớp này lại không giống nhau, xê dịch hàng mấy trăm km2 như một bài báo đã “nhặt sạn” mới đây!

Một “khuyết tật” khác của SGK là còn quá cao siêu, đầy ắp lý thuyết với những khái niệm trừu tượng, khó hiểu. Đơn cử: học sinh lớp 10, 11, 12 phải học duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, triết học, kinh tế chính trị của bậc đại học. Môn Sinh học, Hóa lớp 11, 12, mỗi bài được dẫn giải đến bốn, năm trang. Những bài văn học cổ “Hịch tướng sỹ”, “Chiếu dời đô” dạy học sinh lớp 8 thì làm sao học sinh có thể “thẩm thấu” được.

Nhiều chuyên gia đã kiến nghị người xây dựng chương trình viết SGK không chỉ là những nhà khoa học, những người có học vị cao mà phải có những thầy giáo đã từng giảng dạy nhiều năm ở bậc phổ thông. Đồng thời, nhất thiết phải đưa ra một bộ SGK chuẩn, sử dụng được ít nhất 10 năm như các nước chứ không thể năm nào cũng cải cách, chỉnh lý dẫn đến việc sách cũ thành mớ giấy vụn, lãng phí hàng tỷ đồng.

Giáo sư Hoàng Tụy mấy năm trước cũng từng cảnh báo, in ấn và xuất bản SGK ở nước ta là một trong ba “cục bướu dị dạng” của giáo dục Việt Nam (liên quan đến SGK, thi cử và dạy thêm tràn lan) cần phải cắt bỏ. Theo báo cáo của Bộ GD-ĐT, chương trình SGK hiện nay chưa đảm bảo cân đối giữa dạy chữ và dạy người, còn nặng về kiến thức, chưa coi trọng hình thành nhân cách; một số môn Vật lý, Sinh học, Ngoại ngữ, Ngữ văn... có biểu hiện quá tải với học sinh có học lực yếu kém.

Sau 6 năm triển khai đại trà, SGK mới đã bộc lộ hạn chế: một số bài yêu cầu kiến thức nặng, dài dòng, ghi nhớ máy móc, chưa phù hợp với phần đông học sinh mà chỉ thích hợp với những em tự giác và học lực khá giỏi; khi viết sách, chưa chú ý đến điều kiện vùng miền, trình độ nhận thức của học sinh miền núi...

Vì vậy những ý kiến đóng góp về chương trình và SGK của người dân sẽ mang tính pháp lý và được lấy làm căn cứ để Bộ chỉnh lý và sửa đổi. Ngoài việc “bắt lỗi” về nội dung kiến thức, lỗi chính tả, dấu câu, hình vẽ... người góp ý có thể đề xuất phương hướng chỉnh sửa, cách sửa cụ thể, kiến nghị viết lại cả phần, bài, đoạn... Thậm chí, có thể viết lại một phần hoặc toàn bộ chương trình môn học, chương sách... để Bộ GD-ĐT xem xét sử dụng.

Tuy nhiên, còn một mảng cũng rất cần được “mổ xẻ”, thay đổi là sự hỗn độn, rối rắm và không thể kiểm soát của loại sách “ăn theo” SGK là sách tham khảo, nâng cao. Nếu dạo quanh một vòng các nhà sách Nguyễn Văn Cừ, Tiền phong, Tràng Tiền... hầu hết lượng sách tham khảo đều nhiều gấp hàng chục lần SGK.

Cấp học nào, bậc học nào, thậm chí cả lớp 1, lớp 2 cũng có sách tham khảo. Tại Trung tâm sách Tràng Tiền, chỉ một quyển SGK Hình học 7 thì có đến gần 50 quyển tham khảo “ăn theo”. Đứng trước một rừng sách mênh mông, học sinh và phụ huynh đều lúng túng vì không biết nên chọn quyển nào cho phù hợp. Điều đáng nói là có nhiều quyển có tên gọi khác nhau nhưng nội dung tương tự. Không những thế, giá sách tham khảo đang bị thả nổi. Có nhiều quyển kiến thức còn sai lệch so với SGK làm học sinh thực sự rối trí, mất phương hướng.

Chương trình - sách giáo khoa là linh hồn của nền giáo dục, sách tham khảo cũng tương tự. Đặt vấn đề SGK vào lúc này không những không thừa mà còn quá muộn là vì hiện nay, dư luận và những người quan tâm đến giáo dục đều có những ý kiến không đồng tình với một lối mòn nằm trong khâu biên soạn SGK. Hy vọng rằng cuộc “cách mạng” này của Bộ GD-ĐT sẽ thực sự mang lại một luồng sinh khí mới, bộ mặt mới cho chương trình - SGK nước ta.