* Vụ "cái ác lộng hành giữa phố": đã xác định biển số xe gây án
* Nhân rộng những Lục Vân Tiên thời nay

luật sư Phan Trung Hoài

Vụ "cái ác lộng hành giữa phố" đêm 2-4 đến nay vẫn còn làm nhiều người bàng hoàng. Trao đổi với Tuổi Trẻ, tiến sĩ - luật sư Phan Trung Hoài bức xúc: "Tôi giật mình, và có lẽ xã hội cũng đang giật mình vì những biến tướng bất thường của tội phạm. Dưới góc độ tội phạm học, các cấu trúc thiết chế tư pháp hiện chưa đảm bảo an lành cho người dân!".

>> Không thể để cái ác lộng hành
>> Bạo lực đường phố

Luật sư Phan Trung Hoài nói:

- Ít người ngờ được tội phạm đã phát triển với yếu tố tổ chức đông đảo và phân công chặt chẽ như thế. Hình dung lại sự việc, ta thấy hình như chúng có quan sát, theo dõi diễn biến, giống như đã "quay phim" sự kiện để rồi đủ bình tĩnh quay lại, tìm chính xác và tổ chức trả thù người đã cản đường hay tấn công chúng. Điều đó chứng tỏ sự lì lợm của một dạng tội phạm có tổ chức, vượt qua ngưỡng sợ hãi truy đuổi mà tội phạm vốn có. Đó là điều đáng quan ngại về mặt xã hội, tội phạm đã tiến một bước không nhỏ, trong khi đó bộ máy phòng chống tội phạm và thiết chế tư pháp ít nhiều còn bị động.

Nên bình tĩnh xem xét dưới góc độ tội phạm học và tìm cách lý giải chính xác vấn đề. Dưới những biến đổi xã hội, các dạng tội phạm đang có những diễn tiến khó lường. Trong khi quan điểm của các cơ quan chức năng chưa nhìn nó như là hiện tượng pháp lý hình sự để ứng xử một cách thích hợp.

* Khái niệm hiện tượng pháp lý hình sự mà ông vừa nói cụ thể là gì?

- Tôi muốn nói đến các diện quan hệ và chiều quan hệ xã hội. Rõ ràng môi trường hiện nay phát triển nóng và đa dạng, tiền đề kinh tế vật chất cho phát triển đã ở mức độ cao hơn trước nhiều, sự du nhập các yếu tố mới sẽ kéo theo mầm mống tội phạm có tổ chức. Các hình thức giải trí, tâm lý ăn uống, sinh hoạt... của một bộ phận thanh niên chuyển theo hướng tiêu cực. Tâm lý bất cần đời, muốn làm anh chị, bắt chước phim ảnh nước ngoài... ngày một nhiều hơn. Theo thực tiễn hành nghề của tôi, phần lớn các bị cáo phạm trọng tội như giết người cướp của, trộm cắp, lừa đảo, cưỡng đoạt tài sản... phần lớn đều là người nghiện ma túy. Để có tiền thỏa mãn cơn nghiện, chúng có hành vi vô cùng tàn bạo, táo tợn và mất hết lương tri. Hành vi tội phạm vừa xảy ra thể hiện rất rõ điều đó.

* Dưới góc độ của một người tham gia nghiên cứu tội phạm, ông thấy sự "chuyển động" của các cơ quan, tổ chức phòng ngừa tội phạm đã theo kịp những chuyển biến này chưa?

Bạn bè thăm hỏi anh Trịnh Xuân Tâm tại bệnh viện - Ảnh: T.T.D.

- Sở dĩ tội phạm có tổ chức ở góc độ nghiêm trọng như vừa rồi có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Một là biến tướng đời sống xã hội, sự gia tăng bất bình đẳng về thụ hưởng kinh tế và phân chia lợi ích, sự phân hóa giàu nghèo trong xã hội. Thứ hai, xét trong một chừng mực nào đó, việc áp dụng các biện pháp pháp luật, mức hình phạt của tòa án đối với loại tội phạm này còn những vấn đề cần được xem xét. Ví dụ, ngành tòa án cũng đã xử phạt nghiêm khắc những kẻ thủ ác chủ mưu cầm đầu (chỉ riêng trong hai năm 2000-2001, tòa tuyên 189 án tử hình và 270 án chung thân về tội phạm giết người) nhưng việc tiến hành xử lý, trong thực tế, có phần vẫn chưa nghiêm. Quá trình tố tụng có nhiều sai sót dẫn đến tỉ lệ án điều tra về hình sự bị hủy, cải sửa bản án... còn rất cao.

Thứ ba, các thiết chế và biện pháp tổ chức phòng ngừa tội phạm hình sự còn những mặt hạn chế, dẫn đến có một tâm lý bàng quan, ngại va chạm... trong một bộ phận dân cư. Xã hội chưa xây dựng được sự hậu thuẫn để người dân tham gia nhiều hơn vào các hoạt động kiểm tra giám sát, phát hiện và phòng ngừa tội phạm. Khi xảy ra những trường hợp, như vụ anh Tâm, anh Thanh và những người bị nạn khác, sẽ không tránh khỏi cảm giác về sự đơn độc, cá biệt khi mình có hành động nghĩa cử. Đây là hiện tượng xã hội đáng quan tâm.

Thứ tư, trong một số vụ án hình sự gần đây, công tác truy xét, điều tra gặp nhiều khó khăn trong thu thập các thông tin xác định đối tượng phạm tội. Giám định kỹ thuật hình sự, công tác thu thập chứng cứ, dấu vết tội phạm, khám nghiệm hiện trường... chưa đảm bảo cơ sở để khẩn trương tiến hành điều tra truy bắt những kẻ phạm tội. Và cuối cùng, theo tôi nghĩ, việc nhận diện chân dung tội phạm bằng các công tác thống kê tội phạm, thiết lập các thông số về tình trạng, động thái loại tội phạm này ở nước ta chưa được quan tâm đúng mức.

* Theo ông, trước mắt cần phải làm gì để hạn chế tình trạng tội phạm?

- Theo tôi, trước hết Nhà nước cần hết sức quan tâm đến việc bình ổn điều kiện kinh tế - xã hội thông qua giải quyết tốt các mâu thuẫn trong thụ hưởng phúc lợi xã hội. Hạn chế bớt khiếu kiện, xây dựng môi trường giáo dục, hạn chế sự phân ly gia đình, xã hội. Các cơ quan công an có chiều sâu kinh nghiệm thực tiễn để có thể tổ chức kế hoạch phòng ngừa tội phạm từ cơ sở thông qua việc quản lý chặt chẽ đối tượng hình sự, truy nã những tội phạm còn lẩn trốn, tận lực áp dụng các biện pháp tối đa để kịp thời khẩn trương điều tra truy tố, xét xử kịp thời tội phạm, nhất là xét xử lưu động.

Lực lượng tinh nhuệ của công an cần được hỗ trợ các biện pháp kỹ thuật, khoa học hình sự để nhanh chóng phát hiện tội phạm. Phải có những biện pháp tạo sự đồng thuận xã hội để tôn vinh những người dũng cảm hi sinh thân mình trong việc phát hiện và đấu tranh tội phạm.

* Thưa ông, đây đó cũng có quan điểm cho rằng xã hội không nên "hô hào" người dân tham gia săn bắt cướp, việc đó nên là của các cơ quan bảo vệ pháp luật. Ông nghĩ sao về quan điểm này?

- Tôi nghĩ xã hội cần trân trọng và tôn vinh tấm lòng dũng cảm hi sinh của những công dân bình thường như anh Tâm, anh Thanh. Môi trường xã hội an sinh là mong ước và quyền lợi của người dân, nhưng cùng với nó là trách nhiệm pháp lý của mỗi người trong công tác phòng chống tội phạm như được qui định trong điều 25 Bộ luật tố tụng hình sự năm 2003. Đó còn là một nghĩa vụ công dân, là cơ sở để cơ quan điều tra khởi tố vụ án hình sự theo khoản 1 điều 100 Bộ luật tố tụng hình sự. Tuy nhiên, trong một xã hội pháp quyền, người dân trông đợi các cơ quan nhà nước, các cơ quan tiến hành tố tụng và các thiết chế bổ trợ, giám sát khác thực thi hết trách nhiệm của mình, để biến quyền được hưởng sự an toàn về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của công dân không còn chỉ là những khái niệm về pháp lý, mà trở thành thực tế hiển nhiên, để bớt đi những hình ảnh đau thương của những người như anh Tâm, anh Thanh... làm nhói đau cơ thể xã hội.

NGUYỄN VĂN TIẾN HÙNG thực hiện

Đã xác định biển số xe gây án TP.HCM - Cho đến tối 6-4, hành tung về băng côn đồ chém người hàng loạt vào đêm 2-4 tại P.13, Q.Tân Bình (TP.HCM) vẫn chưa được xác định. Theo cơ quan điều tra, sau khi gây án, hung thủ không để lại hiện trường bất kỳ dấu vết gì đặc biệt. Ngay cả manh mối thông tin ban đầu nhằm giúp nhận diện hung thủ cũng rất mong manh. Anh Trần Văn Thanh, một trong hai người đuổi theo bọn cướp (đang điều trị ngoại trú), cho biết anh đã nhớ ra một chi tiết quan trọng là tên cướp chém anh "hăng" nhất khoảng 20 tuổi, người dong dỏng cao, thuận tay trái. Sau khi chém anh Thanh, tên này nhảy lên một chiếc xe Nouvo biển số 51K6... do đồng bọn chờ sẵn chạy về hướng nhà anh Trịnh Xuân Tâm tiếp tục gây án. Theo nhận định ban đầu của cơ quan điều tra, những kẻ gây án có thể ở ngay Q.Tân Bình, thậm chí "tạm trú” gần nơi gây án. Một khả năng khác là những kẻ gây án ở địa bàn khác nhưng cấu kết với đồng bọn ngay tại địa phương để lấy mã tấu, kiếm vì chúng không thể mang "hàng" từ quận này qua quận khác rất dễ bị phát hiện. Một cán bộ điều tra cho biết qua phương thức, thủ đoạn gây án của bọn côn đồ có thể suy đoán đây là băng cướp giật có tổ chức, các đối tượng tham gia đều có tiền án, tiền sự. Trung tá Nguyễn Văn Ngọc, đội trưởng đội đặc nhiệm PC14, cho biết hiện các trinh sát đang tiếp tục đeo bám địa bàn, tích cực truy xét đối tượng để phá án trong thời gian sớm nhất. Thượng tá Trần Văn Trình, phó trưởng Công an Q.Tân Bình, nói: "Thông qua mạng lưới cảnh sát khu vực tại địa bàn và các khu vực lân cận, chúng tôi sẽ cho rà soát, khoanh vùng những đối tượng nghi vấn. Chúng tôi quyết tâm làm cho ra vụ này". Ngày 6-4, anh Trịnh Xuân Tâm (đang điều trị tại khoa cấp cứu Bệnh viện 175) đã hồi tỉnh nhưng sức khỏe rất yếu. Các vết thương vùng đầu, hai tay đau nhức, hành hạ liên tục. HOÀNG KHƯƠNG

------------------

Nhân rộng những Lục Vân Tiên thời nay

* Tôi thật xúc động và cảm phục trước hành động anh dũng, vì sự an bình cho nhân dân của hai anh Trịnh Xuân Tâm và Trần Văn Thanh. Hành động ấy như sự nghĩa hiệp của chàng Lục Vân Tiên đối diện với nguy hiểm. Chắc chắn gia đình hai anh đang gặp rất nhiều khó khăn khi các anh là lao động chính phải nằm viện, nhưng tôi tin bên cạnh các anh giờ đây có chúng ta. Vì các anh bây giờ là "Bạn đồng hành quanh tôi" như giải thưởng mà báo Tuổi Trẻ đã trao cho các anh.

Trong lúc xã hội vẫn còn những phức tạp, những bất công; khi mà bọn xấu, côn đồ còn hung hãn hoành hành đời sống dân lành thì những tấm gương dũng cảm, dám xả thân vì sự yên bình của dân chúng như vậy đáng được tuyên dương, nhân rộng! Từ câu chuyện nghĩa hiệp của anh Tâm và anh Thanh, tôi muốn đặt câu hỏi: vai trò, trách nhiệm bảo vệ nhân dân của các cơ quan chức năng P.13 và Q.Tân Bình ở đâu? Phong trào quần chúng bảo vệ an ninh Tổ quốc chỉ có thể thành công khi người dân tin vào lực lượng công an và chính quyền, khi chính công an phải tiên phong cùng người dân trấn áp tội phạm để chúng không có cơ hội hoạt động. Đằng này, tình hình an ninh của một con hẻm diễn biến phức tạp trong thời gian dài mà chính quyền chưa có biện pháp nào ngăn chặn hữu hiệu.

Nguyễn Văn Cải (GV Trường THPT Quang Trung, huyện Củ Chi, TP.HCM)

* Bọn tội phạm quyết lấy mạng sống của anh Tâm và anh Thanh nhằm dằn mặt những người dân nghĩa hiệp. Vậy thì công an phải trấn áp triệt để bọn tội phạm, người dân phải hợp lực lại, không để cái ác lộng hành. Đề nghị công an nhanh chóng bắt cho bằng được những kẻ gây tội ác và luật pháp xử thật nghiêm để răn đe bọn tội phạm, chứ không thể để chúng xem thường pháp luật. Một khi các cơ quan chức năng ra tay mạnh mẽ, trị được cái ác, lúc đó người dân không sợ bị kẻ ác trả thù. Cái tốt, cái nghĩa hiệp sẽ được nhân lên nhiều hơn.

Chí Sĩ

* Tôi cho rằng sở dĩ bọn cướp lộng hành như vậy là do chúng nắm được sự lơ là của lực lượng bảo vệ an ninh địa phương, sở dĩ chúng thản nhiên như vậy là do trước đây đã thực hiện nhiều vụ cướp thành công mà không hề bị đe dọa. Do đó, nếu lần này công an không ra tay truy tìm và trừng trị nghiêm khắc thì cái ác sẽ vẫn tồn tại ở khu vực này và các khu vực khác.

Chỉ có sự trừng trị nghiêm khắc mới củng cố được sự tin tưởng của người dân với các cơ quan bảo vệ pháp luật, đặc biệt là những Lục Vân Tiên thời nay mới xuất hiện nhiều, nhân rộng cái tốt, lòng nghĩa hiệp, vì người khác trong cộng đồng.